پیام تسلیت استاندار فارس در پی درگذشت پروفسور عبدالمجید ارفعی| زندگینامه مترجم منشور کوروش بزرگ

استاندار فارس در پی در گذشت استاد عبدالمجید ارفعی، ایران پژوه برجسته، پیام تسلیتی صادر کرد.
به گزارش اداره کل روابط عمومی و امور بین‌الملل استانداری فارس، متن پیام حسینعلی امیری به شرح زیر است:

بسم‌الله الرحمن الرحیم

درگذشت اندوهبار دانشمند فرهیخته، ایران‌پژوه برجسته و چهره ماندگار مطالعات تمدن‌های باستانی، پروفسور عبدالمجید ارفعی، ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر برای جامعه علمی، فرهنگی و هویتی کشور است.

این استاد ارجمند، با سال‌ها پژوهش عالمانه، تعهد علمی و پاسداری از میراث مکتوب تمدن ایران‌زمین، نقشی بی‌بدیل در شناساندن جایگاه تاریخی و فرهنگی ایران در عرصه ملی و بین‌المللی ایفا کرد و با ترجمه منشور کورش به زبان فارسی و ده‌ها اثر گران‌سنگ دیگر، یادگارهایی ارزشمند برای فرهنگ و هویت ایرانی از خود به جای گذاشت.

تسلط کم‌نظیر ایشان بر زبان‌ها و متون باستانی و تلاش خستگی‌ناپذیر در ترجمه و تبیین اسناد بنیادین تاریخ ایران، نام او را برای همیشه در حافظه علمی این سرزمین ماندگار ساخته است.

اینجانب فقدان این استاد فرزانه را به خانواده محترم ایشان، شاگردان، همکاران، پژوهشگران و دوستداران فرهنگ و تاریخ ایران تسلیت عرض نموده، از درگاه خداوند متعال برای آن فقید سعید، علو درجات و هم‌نشینی با صالحان و برای بازماندگان صبر و شکیبایی مسئلت می‌نمایم.

بی‌تردید، میراث علمی و فرهنگی پروفسور عبدالمجید ارفعی، چراغ راه نسل‌های آینده خواهد بود و نام او در زمره مفاخر ماندگار ایران‌زمین جاودانه خواهد ماند.

در اینجا یک زندگینامهٔ جامع و منظم از زندگانی دکتر عبدالمجید ارفعی، بر اساس اطلاعاتی که ارائه دادید، تنظیم شده است:

 زندگینامه دکتر عبدالمجید ارفعی
پژوهشگر پیشگام زبان‌های باستانی و مترجم منشور کوروش

* عبدالمجید ارفعی
تاریخ تولد: ۹ شهریور ۱۳۱۸
محل تولد: بندرعباس
تاریخ درگذشت: ۶ اسفند ۱۴۰۴
– محل درگذشت: تهران
– ملیت: ایرانی
– پیشه: پژوهشگر، زبان‌شناس، ایلام‌شناس، متخصص زبان‌های اکدی و ایلامی، مترجم متون باستانی و کتیبه‌خوان

دوران کودکی و تحصیلات

عبدالمجید ارفعی در شهریور ماه سال ۱۳۱۸ در منطقهٔ گنوی بندرعباس دیده به جهان گشود. پدرش میرعبدالله ارفعی اصالتاً اهل شهرستان اوز در استان فارس بود. او دوران دبستان را در بندرعباس و یزد سپری کرد و سپس در سال ۱۳۲۸ به همراه خانواده راهی تهران شد.

وی دورهٔ دبیرستان را در مدارس منوچهری و البرز پشت سر گذاشت و در این دوره با بهرام بیضایی، کارگردان و نویسندهٔ شهیر ایرانی، هم‌مدرسه بود.

علاقهٔ عمیق ارفعی به تاریخ و زبان‌های باستانی ایران از سال‌های نوجوانی شکل گرفت. او در سال‌های ۱۳۳۲ و پیش از ورود به دانشگاه، در کتابخانهٔ ملی با نوشته‌های استاد ابراهیم پورداوود آشنا شد. این آشنایی، سرآغاز یک عمر تلاش برای رمزگشایی از اسناد کهن بود. او الفبای فارسی باستان را از معلم ادبیاتش، آقای متینی، آموخت و زبان پهلوی را با مطالعهٔ کتاب کارنامه اردشیر بابکان (تصحیح محمدجواد مشکور) فراگرفت. همچنین برای یادگیری زبان اوستایی، گات‌های پورداوود را الگوی خود قرار داد.

پس از دریافت مدرک کارشناسی در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران، عزم خود را برای ادامهٔ تحصیل در خارج از کشور جزم کرد.

 مهاجرت به آمریکا و تحصیل در دانشگاه شیکاگو

در مهرماه سال ۱۳۴۴، ارفعی به آمریکا رفت. با پیشنهاد و تشویق پرویز ناتل خانلری و استقبال ابراهیم پورداوود، به مدت دو سال به آموختن مقدمات زبان اکدی پرداخت. سپس برای تکمیل تخصص خود به معتبرترین مرکز تحقیقاتی در این زمینه، یعنی مؤسسهٔ خاورشناسی دانشگاه شیکاگو، پیوست.

او به مدت هشت سال زیر نظر ریچارد هلک، از برجسته‌ترین ایلام‌شناسان جهان، به یادگیری زبان‌های ایلامی و اکدی پرداخت. در همین دوران بود که با گنجینهٔ عظیم گل‌نوشته‌های باروی تخت جمشید که به امانت در دانشگاه شیکاگو نگهداری می‌شد و استادش هلک مشغول مطالعه بر روی آن‌ها بود، آشنا شد. همکاری نزدیک با هلک در خواندن و ترجمهٔ این الواح، تجربه‌ای ارزشمند برای ارفعی بود که بعدها زمینه‌ساز تألیف مهم‌ترین اثر او شد.

عبدالمجید ارفعی اولین ایرانی بود که در این رشته تخصصی در دانشگاه شیکاگو تحصیل کرد و به درجهٔ دکترا رسید. او در تیرماه سال ۱۳۵۳ از رسالهٔ دکتری خود با عنوان «زمینه‌های جغرافیایی فارس براساس گل‌نوشته‌های تخت جمشید» دفاع کرد و سپس به ایران بازگشت.

بازگشت به ایران و فعالیت‌های علمی

دکتر ارفعی پس از بازگشت به میهن، همکاری خود را با پرویز ناتل خانلری در فرهنگستان ادب و هنر ایران آغاز کرد. حاصل این همکاری بین سال‌های ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷، گردآوری مجموعه‌ای بی‌نظیر از منابع و مآخذ مرتبط با تاریخ و فرهنگ ایران و بین‌النهرین بود که هم‌اکنون در کتابخانهٔ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نگهداری می‌شود.

از دیگر خدمات برجستهٔ او می‌توان به مشارکت در راه‌اندازی و تجهیز تالار کتیبه‌ها در موزهٔ ملی ایران بین سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۲ اشاره کرد.

 مهم‌ترین دستاوردها و آثار

دکتر عبدالمجید ارفعی عمر خود را صرف ترجمه و تفسیر مهم‌ترین اسناد تاریخی ایران باستان کرد. برخی از شاخص‌ترین دستاوردهای او عبارتند از:

۱. ترجمهٔ منشور کوروش بزرگ: او نخستین کسی بود که این سند تاریخی را مستقیماً از متن اصلی به زبان بابلیِ نو به فارسی ترجمه کرد. این ترجمه بر اساس مولاژی از منشور و با نسخه‌برداری جدید انجام شد و در قالب کتاب «فرمان کوروش بزرگ» منتشر گردید.
2. کتاب «گل‌نبشته‌های باروی تخت جمشید»:** این اثر ارزشمند حاصل سال‌ها پژوهش و مطالعه بر روی ۱۵۰ گل‌نبشتهٔ ایلامی است که توسط مؤسسهٔ شرقی دانشگاه شیکاگو به ایران بازگردانده شد. این کتاب که شامل بازخوانی، ترجمه و تصاویر این اسناد اداری و مالی دورهٔ داریوش بزرگ است، در سال ۱۳۸۷ به عنوان کتاب برتر فصل در حوزهٔ زبان‌های باستانی شناخته شد.
سایر فعالیت‌ها:
– همکاری در ترجمهٔ متن‌های حقوقی بین‌النهرین.
– تحقیق و بررسی بر روی کتیبه‌های بیستون (بخش ایلامی و بابلی) به همراه دکتر جعفری دهقی.
– خواندن کتیبه‌های خزانهٔ تخت جمشید برای بنیاد پژوهشی پارسه-پاسارگاد.
– تألیف و ترجمهٔ آثاری مانند «فرهنگ» (با همکاری مهدی مداینی).

افتخارات و جوایز

دریافت جایزهٔ «سرو ایرانی» در زمینهٔ میراث فرهنگی، به پاس یک عمر کوشش فرهنگی.
دریافت نشان خورشید یونسکو به همراه نشان ایکوم (کمیتهٔ موزه‌ها در ایران) در پنجمین مراسم «تماشای خورشید».

درگذشت

دکتر عبدالمجید ارفعی، آخرین بازمانده از نسل مترجمان خط میخی ایلامی در جهان، سرانجام پس از یک زندگی پربار علمی در ۶ اسفند ماه سال ۱۴۰۴ در تهران دار فانی را وداع گفت.

میراث ماندگار

از دکتر ارفعی به عنوان یکی از برجسته‌ترین ایلام‌شناسان و چهره‌های ماندگار ایران زمین یاد می‌شود. او با تسلط بر زبان‌های اکدی و ایلامی و تلاش خستگی‌ناپذیر خود، پنجره‌ای نو به سوی شناخت تاریخ، فرهنگ، اقتصاد و جامعهٔ ایران در دورهٔ هخامنشی گشود. ترجمه‌های دقیق و پژوهش‌های ارزشمند او، به ویژه در زمینهٔ گل‌نوشته‌های تخت جمشید، منبعی بی‌بدیل برای نسل‌های آیندهٔ پژوهشگران تاریخ ایران باستان خواهد بود.