اختلال ریتم شبانهروزی، خطر دمانس را تا ۵۰ درصد افزایش میدهد
بر اساس مطالعهای که در نشریه «نورولوژی» منتشر شده، اختلال در ریتم طبیعی شبانهروزی بدن با افزایش ۱۹ تا ۵۴ درصدی خطر ابتلا به دمانس مرتبط است. این پژوهش بر نظم خواب و زمانبندی فعالیت روزانه تأکید دارد.
به گزارش اول فارس ، مطالعهای در ماه دسامبر نشان داد که مختلشدن چرخه طبیعی ۲۴ ساعته بدن، که به آن ریتم شبانهروزی میگویند، خطر ابتلا به دمانس را افزایش میدهد.
پژوهشگران در این مطالعه که در نشریه «نورولوژی» انتشار یافته است، بالغ بر ۲ هزار داوطلب بزرگسال را با میانگین سنی ۷۹ سال با استفاده از تجهیزات پوشیدنی پایش قلب بررسی کردند و نشان دادند افرادی که الگوی خواب و بیداری نامنظمی داشتند، ۵۰ درصد بیشتر از افرادی که از ریتم شبانهروزی ثابت برخوردار بودند، در معرض ابتلا به دمانس قرار داشتند. تعداد ۱۷۶ نفر از داوطلبان بعدها به دمانس مبتلا شدند.
وندی وانگ، پژوهشگر دانشکده سلامت عمومی پیتر اُدانل جونیور در مرکز پزشکی دانشگاه تگزاس ساوتوسترن، در بیانیهای گفت: «ریتم شبانهروزی با افزایش سن تغییر میکند و شواهد حاکی از آن هستند که اختلالات ریتم شبانهروزی میتوانند عامل خطر بیماریهای زوال عصبی مانند دمانس باشند.»
سه ریتم ناسالم خواب
ریتم شبانهروزی به تنظیم خواب، هورمونها، دمای بدن و هضم غذا کمک میکند. افرادی که ریتم شبانهروزی ثابت و منظمی دارند، معمولاً از الگوی خواب و بیداری ثابتی برخوردارند که حتی با تغییر فصل یا مختلشدن برنامه روزانه هم تغییر نمیکند. اما کسانی که ریتم ضعیف، نامنظم و تأخیری دارند، زمان خواب و بیداری نامنظمی دارند.
ریتم شبانهروزی ضعیف به این معنی است که فعالیت روزانه و استراحت شبانه تفاوت چندانی با هم ندارند. فردی که ریتم شبانهروزی ضعیفی دارد، ممکن است در طول روز هوشیار نباشد و شبها هم احساس خوابآلودگی نکند.
افرادی که ریتم شبانهروزی نامنظم دارند، ممکن است الگوی خواب و بیداری نامنظمی را تجربه کنند. این افراد در طول روز بیدارند و شبها خواب نامنظمی دارند.
پژوهشگران دریافتند که زمانبندی هم به اندازه ریتم اهمیت دارد.
اکثر افراد بیشترین فعالیت شبانهروزی خود را در ساعات ظهر تجربه میکنند، اما افرادی که بعد از ساعت ۱۴:۱۵ عصر فعالتر هستند، در مقایسه با افرادی که اوج فعالیتشان بین ساعت ۱۳:۱۱ تا ۱۴:۱۴ رخ میدهد، ۴۵ درصد بیشتر در معرض ابتلا به دمانس قرار میگیرند.
ریتم شبانهروزی تأخیری معمولاً باعث میشود که فرد تا نیمهشب هوشیار و فعال باشد، خیلی دیر از خواب بیدار شود و احساس خوابآلودگی کند و قادر به انجام برنامههای روزانهاش نباشد.
۷ درصد از داوطلبانی که خیلی زود به ساعت اوج فعالیتشان میرسیدند به دمانس مبتلا شدند، اما این میزان در بین کسانی که دیرتر به ساعت اوج فعالیتشان میرسیدند ۱۰ درصد بود.
پژوهشگران بر این باورند که فعالیت حداکثری دیرهنگام میتواند نشانه ناهماهنگی ساعت داخلی بدن و علائم محیطی مانند مواجهه با تاریکی باشد.
اهمیت ریتم شبانهروزی در قبال سلامت مغز
این مطالعه نشان داد که تغییر الگوی خواب و فعالیت با افزایش خطر ابتلا به دمانس ارتباط دارد. مختلشدن و تغییر ریتم شبانهروزی خطر ابتلا به دمانس را بین ۱۹ تا ۵۴ درصد افزایش میدهد.
دکتر ربکا اشپیگل، مدیر بخش خواب و نورولوژی مرکز پزشکی استونی بروک در نیویورک، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «اختلال ریتم شبانهروزی میتواند سلامتی را به شیوههای مختلف تحت تأثیر بگذارد، عملکرد شناختی را دستخوش تغییر کرده و نه فقط مغز بلکه اندامهای مختلف را درگیر کند.»
او افزود: «این اختلال با بیماریهای قلبیعروقی، اختلالات متابولیکی مانند دیابت و چاقی، اختلالات خلقی، ضعف سیستم ایمنی و افزایش خطر مرگومیر ارتباط دارد. ریتم شبانهروزی ضعیف در سالمندان با زمین خوردن، افت عملکرد جسمانی و کیفیت نازل زندگی ارتباط دارد.»
وانگ افزود که اختلالات ریتم شبانهروزی باعث التهاب میشوند و خواب را مختل میکنند که باعث افزایش پلاکهای آمیلوئید مرتبط با دمانس یا کاهش پاکسازی پلاکها از مغز میشود.
با اینحال، باید توجه داشت که پژوهشگران اختلالات خواب را بررسی نکردهاند؛ مقولهای که میتواند بر نتایج اثر بگذارد. پژوهشگران در این مطالعه از همبستگی عوامل خطر گفتهاند و به روابط علّی پی نبردهاند.
چه عواملی ریتم شبانهروزی را مختل میکنند
دکتر ویلیام لو، متخصص خواب و مدیر پزشکی مرکز درمانی دریم هلث، که نقشی در این مطالعه نداشت، در گفتوگو با اپک تایمز از عوامل رایجی گفت که میتوانند ریتم شبانهروزی ما را ضعیف یا مختل کنند:
- خوابیدن و بیداری در زمانهای متفاوت
- مواجهه زیاد با صفحه نمایش در طول شب
- دریافت نور طبیعی ناکافی در طول صبح
- تجربه استرس مداوم
- وعدههای غذایی دیرهنگام یا مصرف کافئین و الکل در ساعات پایانی شب
او گفت: «ثبات بیشترین اهمیت را در حفظ ریتم شبانهروزی سالم دارد. این یعنی باید هر روز و حتی در تعطیلات آخر هفته در ساعت مشخصی بخوابید و بیدار شوید.»
او افزود: «محدود کردن زمان کار با صفحه نمایش و مصرف کافئین و مواجهه بیشتر با نور طبیعی هم حائز اهمیت است. از این گذشته، فعالیت جسمانی در طول روز میتواند مؤثر باشد.»
انتظار میرود که نرخ ابتلا به دمانس افزایش پیدا کند
پیشبینی میشود که نرخ ابتلا به دمانس در سالهای آتی بهشدت افزایش یابد.
دکتر لو گفت: «ارتباط قابلتوجهی بین کاهش خواب عمیق و افزایش خطر ابتلا به دمانس وجود دارد. خواب عمیق لازمه پاکسازی سموم و تثبیت حافظه است. از اینرو، اینکه اختلال ریتم شبانهروزی میتواند فرایندهای متابولیکی و عصبی را مختل کند جای تعجب ندارد.»
ارتباط بین خواب و عملکرد شناختی به اثبات رسیده است، اما هنوز تحقیقات زیادی درباره نقش ریتم شبانهروزی در ابتلا به دمانس در دست انجام قرار دارند. مطالعات پیشین بر نقش الگوی خواب و افت عملکرد شناختی تأکید دارند. برای نمونه، مطالعهای در سال گذشته نشان داد که شبزندهدارها سریعتر از سحرخیزها با افت عملکرد شناختی مواجه میشوند.
مطالعات دیگر نشان دادهاند که عادتهای خواب بر خطر ابتلا به دمانس اثر میگذارند. برای نمونه، مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نشان داد سالمندانی که بیش از یک ساعت در روز چرت میزنند، ۴۰ درصد بیشتر در معرض ابتلا به آلزایمر قرار دارند.
