تنهاییِ ؛ قاتلی نادیده که سلامت روان و جسم را نشانه میگیرد
مطالعات جدید نشان میدهد تنهاییِ مزمن، با فعالسازی سیستم درد اجتماعی در مغز، استرس را در بدن دائمی میکند. این وضعیتِ نادیده گرفتهشده، با تضعیف ایمنی و التهاب، سلامت روان و جسم را به خطر انداخته و حتی میتواند عمر را کوتاه کند.
به گزارش اول فارس ، تأثیر تنهایی بر سلامتی دیگر صرفاً یک احساس شخصی یا مشاهدۀ گذرا نیست، بلکه به حقیقتی تبدیل شده که پژوهشهای علمی روزافزونی آن را تأیید میکنند. مطالعات به وضوح نشان میدهند افرادی که از پیوندهای اجتماعی قوی برخوردارند، از نظر روانی و جسمی سالمتر هستند، در حالی که تنهایی با خطرات جدی برای سلامتی همراه است که حتی میتواند به کوتاه شدن عمر منجر شود.
جدیدترین این شواهد، یافتههای یک تحلیل علمی گسترده است که ۶۰۴ مطالعه از بیش از ۳۰ کشور را شامل میشود و در مجلۀ «سایکولوژیکال بولتن» (Psychological Bulletin) متعلق به انجمن روانشناسی آمریکا منتشر شده است.
این تحلیل نشان داد افرادی که از سوی خانواده، دوستان یا همکاران خود احساس حمایت میکنند، از سلامت روانی و جسمی بهتری برخوردارند و در زندگی خود رضایت و موفقیت بیشتری دارند.
تنهایی چگونه به جسم آسیب میزند؟
«اِلناتس بُرتساره»، عضو انجمن روانشناسی آلمان (BDP)، توضیح میدهد که تنهایی صرفاً یک حس گذرا نیست، بلکه «یک حالت استرس روانی-زیستی پیچیده» است. او شرح میدهد که انزوای اجتماعی یا احساس تعلق نداشتن برای مدتهای طولانی، بدن را وادار میکند که مانند زمانی که تحت استرس مزمن است واکنش نشان دهد.
او میافزاید که هورمون استرس (کورتیزول) به طور مداوم بالا میماند که این امر به تضعیف سیستم ایمنی و تقویت فرآیندهای التهابی در بدن منجر میشود. مطالعات نشان میدهند که تنهایی با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، افسردگی، اختلالات خواب و حتی کوتاه شدن میانگین امید به زندگی مرتبط است.
بُرتساره خاطرنشان میکند که آثار تنهایی در سطح عصبی نیز ظاهر میشود؛ آنجا که در مغز، «سیستم درد اجتماعی» فعال میشود؛ همان سیستمی که به درد جسمی پاسخ میدهد. با تداوم این فعالسازی، فرد نسبت به طرد اجتماعی حساستر میشود و تمایل بیشتری به انزوا پیدا میکند، که این موضوع چرخۀ معیوبی را ایجاد میکند که از نظر روانی و جسمی فرساینده است.
توجه رسمی فزاینده به تنهایی
در سالهای اخیر، سرعت توجه به مسئلۀ تنهایی در سطح سیاسی و اجتماعی در آلمان افزایش یافته است. سال گذشته، ایالت نوردراین-وستفالن اولین برنامۀ عملی رسمی خود را برای مبارزه با تنهایی با شعار «تو + ما = یک» راهاندازی کرد که حدود ۱۰۰ اقدام را شامل میشود و وزارتخانههای مختلف ایالت در آن مشارکت دارند.
هدف این برنامه، ارتقای آگاهی نسبت به تنهایی و تقویت شبکههای حمایت اجتماعی و همچنین گسترش خدمات اختصاصیافته به این موضوع است. همچنین این برنامه در پی افزایش توجه به این پدیده در مراکز کاریابی، مدارس، دانشگاهها و حتی پلیس است.
مشاهیر سکوت را میشکنند
گفتگو درباره تنهایی تنها به محافل علمی و سیاسی محدود نمانده، بلکه به صحنۀ رسانه و هنر نیز کشیده شده است. برای مثال، در یکی از مسابقات فوتبال که شبکۀ اول آلمان (ARD) آن را پخش میکرد، در طول استراحت بین دو نیمه، از هشتگ «#دوباره_ارتباط_برقرار_کن» برای هشدار نسبت به خطر تنهایی استفاده شد.
«کارولین کِبکوس»، کمدین، در کنار تعدادی از هنرمندان و ورزشکاران از جمله «یاسمین واگنر» خواننده، «پیتر مافای» موزیسین و «لوکاس پودولسکی» بازیکن سابق تیم ملی ظاهر شد. کِبکوس گفت تنهایی دامنگیر بسیاری میشود، اما به ندرت کسی آشکارا درباره آن صحبت میکند، اگرچه بحرانهای پیاپی – به ویژه همهگیری کرونا – احساس تفرقه و انزوا را تشدید کرده است.
او تأکید میکند که تنهایی لزوماً به معنای تنها زندگی کردن نیست؛ ممکن است انسان حتی در میان دیگران نیز احساس تنهایی کند، مانند موارد زورگویی در میان دانشآموزان یا پس از جدایی عاطفی. او معتقد است که صرف صحبت کردن درباره تنهایی، گام اول و مهمی است و به اقدامات ساده در زندگی روزمره مانند لبخند زدن به همسایهها یا دعوت آنها به یک فنجان قهوه دعوت میکند.
شش نفر از هر ده آلمانی
به گزارش رادیو و تلویزیون آلمان (WDR)، شش نفر از هر ده بزرگسال در آلمان اعلام کردهاند که در مقطعی از زندگی خود احساس تنهایی را تجربه کردهاند و این پدیده به ویژه در میان جوانان رو به افزایش است. همهگیری، ارتباطات دیجیتال و فشارهای اجتماعی در عمیقتر شدن این مشکل که اغلب نادیده میماند، نقش داشتهاند.
در این زمینه، بریتانیا پیشگام بود و در سال ۲۰۱۸ وزارتخانهای ویژه برای مبارزه با تنهایی تأسیس کرد. در آلمان، وزارت امور خانواده متولی این موضوع است و چندین پروژه از جمله «شبکۀ شایستگی برای مبارزه با تنهایی» را راهاندازی کرده است که نقشۀ دیجیتالی را ایجاد کرده و ابتکارات حمایتی را در سراسر کشور به نمایش میگذارد.
راهحلهای ممکن چیست؟
بُرتساره معتقد است اولین گام برای غلبه بر تنهایی، پذیرش آن به جای انکارش است و اشاره میکند که احساس شرمندگی بسیاری را از درخواست کمک بازمیدارد. او تأکید میکند که راهحل تنها در افزایش تعداد روابط نیست، بلکه در ایجاد روابطی با کیفیت و پایداری عاطفی است.
او میگوید احساس اینکه «دیده میشوی، درکت میکنند و پذیرفته هستی» عنصری اساسی است و میافزاید که مداخلات روانشناختی که مهارتهای اجتماعی را تقویت کرده و از عزت نفس و گشودگی عاطفی حمایت میکنند، مؤثر بودهاند. همچنین برنامههای ذهنآگاهی و شفقت به خود میتوانند به بازیابی حس پیوند با خود و دیگران کمک کنند.
گامهای عملی برای مقابله با تنهایی
بُرتساره به بازگشت فعالانه به موقعیتهای اجتماعی توصیه میکند، حتی اگر در ابتدا دشوار باشد، از طریق پایبندی به روالهای ثابت یا شرکت در فعالیتهای گروهی مانند ورزش، موسیقی و کار داوطلبانه، علاوه بر بهرهگیری از ابزارهای ارتباط دیجیتال.
او همچنین بر اهمیت خودآگاهی و پذیرش خود تأکید میکند، زیرا افرادی که خود را «دوستداشتنی» نمیبینند، ناخودآگاه تمایل به کنارهگیری دارند.
چگونه به دیگران کمک کنیم؟
اغلب تنهایی اعلام نمیشود، بنابراین لازم است به نشانههای غیرمستقیم مانند تمایل به انزوا، کاهش اشتیاق یا قطع ارتباط توجه شود. بُرتساره خاطرنشان میکند که اقدامات ساده اما مداوم – مانند یک پیام کوتاه، یک تماس تلفنی یا یک پیادهروی کوتاه – میتوانند تأثیر ملموسی داشته باشند.
او همچنین تأکید میکند که ابراز علاقۀ واقعی و گوش دادن بدون ارائه نصیحت میتواند تأثیر عمیقی داشته باشد، به ویژه برای سالمندان یا کسانی که مشکلات سلامتی دارند، جایی که شبکههای حمایت اجتماعی، نقش همسایگان و کار داوطلبانه در این زمینه نقشی اساسی ایفا میکنند.
این کارشناس نتیجه میگیرد که حفظ یک تعامل اجتماعی منظم، حتی در حداقلترین سطح خود، به کاهش استرس در کوتاهمدت کمک کرده و در درازمدت، ایمنی و ثبات روانی را تقویت میکند و سپری محافظ در برابر فشارهای زندگی تشکیل میدهد.
