دیه‌گو گارسیا؛پایگاهی از جنگ ویتنام تا خاورمیانه

دیه‌گو گارسیا (: Diego Garcia)دیگو گارسیا بزرگ‌ترین جزیرهٔ مجمع‌الجزایر چاگوس است. از دههٔ ۱۹۷۰ به‌عنوان پایگاه نظامی مشترک بریتانیا و ایالات متحده مورد استفاده قرار گرفته است، پس از اخراج چاگوسی‌ها توسط دولت بریتانیا. جزایر چاگوس قلمروی خارج از کشور بریتانیا هستند، هرچند قراردادی برای انتقال حاکمیت از بریتانیا به موریس در ۲۲ مهٔ ۲۰۲۵ امضا شد، با این قید که پایگاه نظامی در این جزیره دست‌کم برای ۹۹ سال تحت کنترل بریتانیا باقی بماند.

این توافق ممکن است پس از دورهٔ اولیهٔ ۹۹ ساله برای ۴۰ سال اضافی تمدید شود، و برای دوره‌های اضافی پس از آن نیز قابل تمدید است. دولت بریتانیا انتظار داشت که این قرارداد در سال ۲۰۲۶ به‌صورت رسمی تصویب (راتیفای) شود. کمیتهٔ مقابله با تبعیض نژادی سازمان ملل “نگرانی عمیق” خود را نسبت به مفاد این توافق ابراز کرده است.

نمای هوایی دیه‌گو گارسیا

این جزیره در جنوب خط استوا و در مرکز اقیانوس هند قرار دارد. دیه‌گو گارسیا در سال ۱۵۱۲ توسط ملوانان پرتغالی کشف شد و تا اواخر قرن هجدهم بدون سکنه باقی ماند، تا اینکه فرانسوی‌ها از آن به‌عنوان محل نگهداری جذامیان و نیز کشت نارگیل استفاده کردند.

پس از جنگ‌های ناپلئونی، مالکیت جزیره به بریتانیا داده شد و تا سال ۱۹۶۵ بخشی از موریس بود. سپس این جزیره بخشی از قلمرو جدیداً تشکیل‌شده اقیانوس هند بریتانیا (BIOT) شد.

در سال ۱۹۶۶، جزیره دیه‌گو گارسیا دارای ۹۲۴ نفر جمعیت بود که عمدتاً کارگران قراردادی مشغول به کار در مزارع نارگیل بودند. اما بین سال‌های ۱۹۶۸ تا ۱۹۷۳، ساکنان چاگوسی به‌طور اجباری از این منطقه خارج شدند تا فضایی برای ساخت پایگاه نظامی فراهم شود. در سال ۲۰۱۹، دیوان بین‌المللی دادگستری اعلام کرد که اداره جزایر چاگوس به‌وسیلهٔ بریتانیا غیرقانونی است. سازمان ملل متحد از این تصمیم حمایت کرد، ولی بریتانیا این حکم را غیر الزام‌آور دانسته و نپذیرفته است.

جزیره دیه‌گو گارسیا تنها جزیره مسکونی قلمرو اقیانوس هند بریتانیا (BIOT) است و جمعیت آن از پرسنل نظامی و پیمانکاران تشکیل شده است. این جزیره یکی از دو پایگاه اصلی بمب‌افکن ایالات متحده در منطقه هند-آرام محسوب می‌شود؛ پایگاه دیگر، پایگاه نیروی هوایی اندرسن در گوآم است.نیروی دریایی ایالات متحده، به دلیل شکل ظاهری و موقعیت استراتژیک این جزیره در اقیانوس هند، آن را «ردپای آزادی» نام‌گذاری کرده است.

به نقل از گاردین، دیوان بین‌المللی دادگستری (دادگاه لاهه، ICJ) در سال ۲۰۱۹ ادعای حاکمیت انگلیس بر جزیره «چاگوس» (Chagos) واقع در اقیانوس هند را غیرقانونی اعلام کرد. «عبدالقوی احمدیوسف» (Abdulqawi Ahmed Yusuf) رئیس دیوان بین‌المللی دادگستری گفت: جداسازی جزیره «چاگوس» (Chagos) در سال ۱۹۶۵ بر اساس اعلام آزادانه و واقعی مردم آن نبوده است. رئیس دیوان بین‌المللی دادگستری در ادامه افزود: بر این اساس، انگلستان باید حاکمیت این جزیره را هرچه زودتر رها کند.

اهمیت این جزیره برای بریتانیا، از قرن نوزدهم به اینسو و از سال ۱۹۵۰ برای ایالات متحدهٔ آمریکا، به خاطر موقعیت جغرافیایی مجمع الجزایر چاگوس گارسیا است.

• در فاصلهٔ ۲۰۰۰ کیلومتری هند، ۳۵۰۰ کیلومتری آفریقا و شرق اندونزی، ۴۵۰۰ کیلومتری خلیج فارس و ۵۰۰۰ کیلومتری استرالیای غربی واقع شده است.
• در قرن نوزدهم با بازگشایی کانال سوئز، این جزیره به‌عنوان محل سوختگیری زغال‌سنگ مورد استفادهٔ کشتی‌هایی بود که از اروپا عازم استرالیا می‌شدند.
• برای آمریکا این جزیره به علت نزدیکی آن به ذخائر نفتی در خلیج فارس، از اهمیت خاصی برخوردار است. علاوه براین نفتکش‌ها جهت عبور از دماغه امید نیک از کنار این جزایر عبور می‌کنند.

در دوران جنگ سرد پس از خروج بریتانیا از شرق سوئز، ایالات متحده علاقه‌مند بود که یک پایگاه نظامی در اقیانوس هند برای کاهش نفوذ شوروی در منطقه و حفاظت از خطوط دریایی حمل و نقل نفت خاورمیانه ایجاد کند. این جزیره همانند یک «ناو هواپیمابر غرق ناشدنی» برای ایالات متحده در طول انقلاب ایران، حمله عراق به کویت و جنگ اول و دوم خلیج فارس نقش ایفا کرد.

ایستگاه جهانی HF نیروی هوایی آمریکا که فرستنده فرکانس بالا است در این جزیره قرار دارد و از راه دور توسط پایگاه شکاری اندروز در مریلند آمریکا کنترل می‌شود، همچنین نیروی دریایی آمریکا یک ایستگاه مخابرات از راه دور در دیگو گارسیا دارد. این ایستگاه بستر ارتباطات رادیویی و خدمات شبکه ای محلی را برای نیروهای مستقر در محدوده تحت عملیات فراهم می‌کند. یک گیرنده ماهواره‌ای سیستم اکتساب داده هیدروآکوستیک که زیر نظر مرکز برنامه‌های کاربردی نیروی هوایی فعالیت می‌کند و با ایستگاه HF نیروی هوایی ایالات متحده همکاری دارد نیز در این جزیره مستقر است.