عکس دانش آموزان نخستين مدرسه ابتدایی شيراز 117 سال پیش

 در سال 1324هجری قمری مطابق با سال اعلام مشروطيت حاج علي آقا ذوالرياستين مدرسه اي چهاركلاسه تأسيس كرد و چون مسعوديه ميرزا ظل السلطان را وادار نمود كه به آن مدرسه اعانه بپردازد و هزينه مدرسه را متقبل شود نام آن مدرسه را مسعوديه گذاشت .

هیئت جامعه مدرسه مسعودیه در سال 1292 هجری شمسی

حاجی علی ذوالریاستین مؤسس اولین مدرسه جدید در شیراز

حاج ذوالرياستين شادروان محمدعلي شعله (امين خاقان) را به مديريت آن مدرسه در سال 1326 هـ .ق. كه محمدعلي شاه مجلس شوراي ملي را به توپ بست در اثر فشاري كه به آزاديخواهان وارد آمد اغلب مدارس جديد در سراسر ايران از جمله مدرسه مسعوديه بسته شد ولي پس از مشروطه طلبان و پايان گرفتن دوره استبداد صغير بار ديگر مدارس تعطيل شده دائر گرديد . مدرسه مسعوديه تا سال 1334 هـ .ق. با كمك مرحومان مخبرالسلطنه نظام الدين حكمت رضا حكمت (سردار فاخر) حاج عبدالحسين ذوالرياستين ،

حاج عبدالحسین ذوالریاستین معلم و مروج مدرسه مسعودیه

محمدحسين ضياء ، شيخ محمدرضا ابوالاحرار ، ابا صوفي و سيد محمد روانشيد در كمال نظم اداره مي گشت . متأسفانه اين نخستين مدرسه شيراز در سال 1334 هـ .ق. (1294 هـ .ش.) منحل گرديد . يكسال پس از ايجاد مدرسه يادشده ، مدارس شعاعيه ، حسنيه و شريعت در سال 1286 ش. و متعاقب آنها علميه ، اثني عشريه ، احمديه ، قواميه ، معرفت ، رحمت و سادات نيز در سال 1287 ش. در شيراز داير گرديد . چند باب از مدارس ياد شده به دليل كمبود مالي و علل ديگر ، يكي پس از ديگري درفاصله اندكي تعطيل شد . گفتني است كه هزينه هاي جاري و حقوق كاركنان بيشتر مدارس جديد تا سال ها پس از تأسيس ، از محل در آمد شهريه دانش آموزان تأمين مي گرديد مدارس جديد از بدو تأسيس 3 نوع بوده است : دولتي مجاني ، دولتي غيرمجاني و شخصي . در مدارس دولتي مجاني ، دانش آموزان از پرداخت شهريه معاف بودند، اما دانش آموزان مدارس دولتي غيرمجاني و شخصي براي هرسال تحصيلي، طبق ضوابط و معيارهاي ويژه اي ، شهريه پرداخت مي كردند . ميزان شهريه دانش آموزان در ازاي هر سال تحصيلي ، به اين شرح بوده است : كلاس اول ابتدايي 10 قران ، دوم ابتدايي 11 قران ، سوم ابتدايي 12 قران ، چهارم ابتدايي 13 قران، پنجم ابتدايي 14قران، و ششم ابتدايي 15قران  كلاس اول متوسطه 16 قران ، دوم متوسطه 18 قران ، سوم متوسطه20 قران، چهارم متوسطه 22 قران ، پنجم متوسطه 24 قران و ششم متوسطه 26 قران . فارسنامه ، صحفه 42

امين خاقان شعله مديريت نخستين مدرسه مسعوديه در شيراز

امين خاقان شعله از فرهنگ سازان فارس بود كه در سال 1269 هـ .ق. به دنيا آمد و در 1324 هـ .ق. مديريت نخستين مدرسه شيراز به نام مسعوديه را عهده دار شد .

در سال 1295 شمسی زنده ياد علي محمد شعله (امين خاقان) نخستين كلاس متوسطه را در مدرسه شعاعيه داير كرد . امين خاقان با اين اقدام برجسته ، تأسيس نخستين مدرسه متوسطه را در شيراز پي نهاد . او موفق شد كه كلاسهاي دوم ، سوم ، چهارم را نيز به تدريج در آن مدرسه داير كند . در سال 1301 شمسی در استان فارس دو دبيرستان پسرانه داير بود كه 259 دانش آموز پسر در مدارس ياد شده مشغول به تحصيل بودند .

در آن سال 45 دبيرستان در كشور ، فعاليت آموزشي داشت كه 6 باب از آنها دخترانه و 34 باب پسرانه بود ، تعداد دانش آموز دبيرستان هاي كشور بيش از 9308 نفر بود كه 1513 نفر از آنان ، دختر و 7525 نفر پسر گزارش شده است . نسبت كل دانش آموزان متوسطه استان به كل دانش آموزان كشور 78/2 درصد بدست آمده است . اين نسبت درمورد دانش آموزان پسر معادل 44/3 درصد را نشان مي دهد . در آن سال ، دبيرستان دخترانه در شيراز و ديگر شهرهاي كشور وجود نداشته است . امین خاقان شعله در تأسيس مدارس جديد با ساير معارف خواهان از قبيل شيخ محمدحسن حيات ، شيخ يحيي بازيار و علي اكبرنوري وزيري همياري و همكاري كرد و از سال 1327 هـ .ق. (1287 هـ .ق.) كه مدرسه شعاعيه تأسيس شد تا سال 1329 هـ .ق. نظامت و سپس مدت 15 سال مديريت آن مدرسه را به عهده داشت . او كه خطوط هفت گانه را خوش مي نوشت از آزاديخواهان معروف فارس بود و براي استقرار مشروطيت زحمت ها كشيده است . به همين مناسبت لقب ابوالمله بدو داده اند . وي گاهي مانند پدرش شعر مي گفت . امين خاقان در سال آخر عمر از رفتار و تبعيض وزارت معارف رنجيده خاطر شد .

در زمان دایر بودن مدرسه مسعودیه وزارت معارف تصمیم به اختصاص 250 تومان جهت راه اندازی مدرسه می نمایند و در این میان تلگرامهایی رد و بدل می شود که جالب است و از طرفی متن این در خواست بسیار زیبا است که در آن اهمیت معلم و مهمتر بودن آن از ساختمان و بنا مشخص می شود .

متن تلگراف مخبر السلطنه  نمره 127

مقام وزارت جليله معارف ، طهران ، در باب دويست تومان كه از براي اصلاح يك مدرسه دولتي در شيراز رسماً مقرر است به احوال اين شهر ابداً فايده ندارد و اين قانون از روي بي اطلاعي گذارده شده است از چند مدرسه كه در اين شهر هست و يكي از آنها در عمارت دولتي است اگر طرف توجه شود و اين دويست تومان صرف آن مدرسه شود جز جر و منجر و دادن دويست تومان و ضبط دويست تومان نتيجه نخواهيم برد و بالاخره در اين شهر معلم وجود ندارد .

آنچه به عقل ناقص بنده مي رسد اگر دولت واقعاً مي خواهد كمكي به معارف اين شهر كرده باشد اصوب آن است كه با اين وجه سه نفر معلم صحيح در رياضي و طبيعي و تاريخ اجير شوند و مأمور فارس گردند كه مشغول تعليم و تعميم معارف باشند و مبلغ پنجاه تومان ديگر را كه علاوه بر دويست تومان است صرف شكست و بست امور معارف بكند . اگر اين رأي پسنديده است آن معلمين را بفرستيد و نتيجه صحيح ببريد من هم براي مداخله و مذاكره حاضرم والا ابداً به من رجوع نكنيد و آنچه مي خواهيد به دست ديگران اجرا نمائيد من در كار غلط مداخله نمي كنم و اگر آن مبلغ از اول سال داده شود آنچه راجع به سال قبل است صرف ملزومات تدريس خواهد شد . نمره 6690 مهديقلي .

از تهران به شيراز به تاريخ 4 قوس 1331                ايالت جليليه فارس

خواهشمند است مخابره فرمائيد كه از طرف خزانه داري كل به امين ماليه فارس حكم پرداخت دويست و پنجاه تومان مصارف معارف داده شد و مي پردازند يا خير تا اقدامات راجعه به فرستادن معلمين بشود . در ضمن پيش نويس تلگرافي از وزارتخانه در دست است كه در پاسخ تلگراف حاج مخبر السلطنه در زمينه دويست و چهل تومان مي باشد و آن چنين است :

تلگراف       3015         تاريخ 19 ربيع الثاني  1331 هـ .ق.

ايالت جليليه فارس

مقصود از قانون 38 سنبله اين نبوده كه در فارس فقط يك مدرسه باشد . بلكه غرض تأسيس يك مدرسه دولتي است كه كليه مخارج آن را دولت داده و اداره معارف فارس موافق پروگرام نظامات وزارت معارف تنظيم نمايد تا سرمشق ساير مدارس شود و اين مسئله مانع نيست كه ساير مدارس هم دائر بوده و به مرور از روي سرمشق مدرسه دولتي مرتب شوند . پس بهتر است كه دوهزار و چهارصدتومان قانوني و ششصد تومان مدرسه مسعوديه صرف يك مدرسه دولتي كه كاملاً مرتب باشد بشود و فقط دويست و چهل تومان مطابق پرگرام وزارت معارف صرف مدرسه دولتي داراي شش كلاس صحيح ابتدائي باشد گردد . برآوردي براي مصارف چنين مدرسه از طرف ايالت جليله تلگرافاً فرستاده شود تا تكليف زودتر معين شود .