ایمنی ترافیک و کاهش مرگومیر در تصادفات جزو اصلیترین چالشهای حال حاضر ایران میباشد. بنا بر آمار رسمی، تصادفات خودرویی در رتبه دوم علل مرگومیر در کشور قرار دارند. این در حالی است که کشور ایران با بیش از ۵۰ نفر تلفات سالانه به ازای هر ۱۰۰ هزار خودرو یکی از بالاترین نرخهای مرگومیر جادهای در سطح جهان را به خود اختصاص داده است. هرچند همواره از ترکیب “راننده”، “جاده” و “خودرو” بهعنوان عوامل اصلی دخیل در وقوع تصادفات یاد میگردد، اما دراینبین نقش محوری “ایمنی خودرو” در پیشگیری از تلفات جادهای غیر قابل انکار بوده تا جایی که شرکت خودروسازی ولوو (یکی از پیشتازان حوزه ایمنی خودروهای سواری) مرگومیر صفر در تصادفات را در آینده نزدیک (فارغ از نقش راننده و جاده) هدفگذاری کرده است.
انواع کیسههای هوا خودرو (ایربگ)
از ابتدای معرفی کیسههای هوا خودرو این سامانهها دستخوش تکامل و ارتقا بسیاری شدهاند که این روند کماکان ادامه دارد. در اکثر خودروهای سواری حداقل دو کیسه هوا برای راننده و سرنشین جلو در فرمان و داشبورد تعبیه شده است. این در حالی است که در خودروهای جدیدتر تعداد بیشتری کیسه هوا در قسمتهای مختلف بدنه خودرو قرار گرفتهاند. در اکثر خودروهای امروزی علاوه بر کیسههای هوای سرنشینان جلو، کیسههای هوای جانبی (مستقر در دربهای خودرو برای تصادفاتی که از طرفین اتفاق میافتد)، کیسههای هوای پردهای (با هدف ممانعت از برخورد سرنشینان با تکه شیشههای شکسته شده، سقف و ستون خودرو) و کیسه هوای محافظت از زانوی راننده (قرار گرفته در قسمت تحتانی غربیلک فرمان برای راننده و زیر داشبورد برای سرنشین) نیز تعبیه شده است.
اجزا و عملکرد کیسههای هوا
کیسه باد شونده، حسگر و واحد باد کننده سه جزء اصلی یک سامانه کیسه هوا را تشکیل میدهند. کیسه هوا از جنس مواد پلیمری بهصورت فشرده و تا شده بوده و در قسمتهای مختلف بدنه خودرو (غربیلک فرمان، داشبورد و …) بهصورت مخفی قرار دادهشده است. سطوح خارجی لایههای کیسههای هوا در حالت جمع و فشرده با مواد سیلیکونی پوشانده شده تا در زمان باز شدن از چسبندگی آنها به هم جلوگیری گردد. حسگرهای ضربه نیز بهتناسب هر کیسه هوا در قسمتهای مختلف سازه خودرو بهمنظور تشخیص وقوع تصادف قرار گرفتهاند. در صورت تشخیص برخورد شدید توسط حسگر، یک پیام الکترونیکی به سامانه پردازش مرکزی خودرو ارسال خواهد شد که در این صورت واحد باد کننده متعاقب دریافت فرمان از سامانه پردازش مرکزی خودرو در کسری از ثانیه کیسه هوا را به حداکثر حجم ممکن منبسط خواهد نمود. مکانیزم باد شدن کیسه هوا با ارسال پیام به چاشنی واحد باد کننده و تولید جرقه آغاز میشود. در این شرایط یک جرقه کوچک منجر به انفجار قرصهای تولید گاز (مستقر در محفظه واحد بادکننده) شده و در پی آن مقداری زیادی گاز (عمدتاً نیتروژن) آزاد شده و کیسه هوا را در مدت زمان کوتاهی به حداکثر حجم ممکن منبسط خواهد کرد. فرآیند انبساط یک کیسه هوا اندازه متوسط بهطور میانگین شامل آزادسازی ۲۵ لیتر گاز در مدت زمان ۲۵ هزارم ثانیه است. پس از باز شدن کامل کیسه هوا، گازهای آن بهتدریج از سوراخهای تعبیه شده در کیسه تخلیه میگردد تا روند خروج سرنشینان از خودرو پس از تصادف مختل نشود.
الزامات ایمنی در بهکارگیری کیسههای هوا
اگرچه کیسههای هوا خودرو تاکنون جان افراد بسیاری را در تصادفات نجات دادهاند، اما بهمثابه یک چاقوی جراحی که در دست پزشک نجاتبخش و در دست مجرم مرگآفرین است، در صورت عدم رعایت الزامات کاربردی و بیتوجهی به شرایط عملکرد میتوانند بسیار خطرناک و کشنده باشند. در صورت نبستن کمربند ایمنی، بازشدن کیسه هوا تحت هر شرایطی ممکن است به آسیبهای جسمی شدید اعم از نابینایی کامل، شکستگی جمجمه و حتی مرگ آنی منتهی گردد. قرار دادن هرگونه شیء تیز، برنده یا سنگین بر روی محل قرارگیری کیسه هوا خودرو نیز در صورت وقوع تصادف به اصابت شدید آن اشیا به اندامهای حیاتی سرنشینان با سرعتی بهمراتب بیشتر از سرعت وقوع تصادف منجر خواهد شد. در بسیاری از خودروهای پیشرفته امروزی در صورت نبستن کمربند ایمنی توسط سرنشینان، کیسه هوا در تصادف عمل نخواهد نمود چراکه ممکن است آسیب ناشی از برخورد ناگهانی کیسه با سرنشین از آسیب تصادف بهمراتب بیشتر باشد. علاوه بر این برخورد کیسههای هوای صندلیهای جلو خودرو به کودکان و نوجوانان (تا سن ۱۲ سال) حتی باوجود بستن کمربند ایمنی نیز به آسیبهای شدید جسمی منتهی خواهد شد. بازشدن کیسههای هوا جلو خودرو برای خانمهای باردار نیز بشدت خطرناک بوده و خطر جدی سقط جنین و مرگ نوزاد را به دنبال خواهد داشت. هرچند که در خودروهای پیشرفته حسگرهای ویژهای در صندلی جلو برای تشخیص سرنشین خردسال یا باردار بهمنظور ممانعت از بازشدن کیسه هوا تعبیه شده است، با این وجود این ویژگی در اکثر خودروها وجود نداشته و اساساً نشستن سرنشین کودک و خانمهای باردار در صندلی جلو خودروهای مجهز به کیسه هوا یک اقدام کاملاً غیراصولی و بسیار خطرآفرین بوده و میبایست مشمول شدیدترین جریمههای ممکن قرار گیرد که به نظر میرسد در قوانین و مقررات رانندگی کشور مغفول مانده است.
جمعبندی و ارائه پیشنهاد
سابقه کاربرد کیسههای هوا در صنعت خودروسازی به دهههای قبل برمیگردد، با این وجود، به علت وضعیت حاکم بر بازار داخلی و نیز سهم ناچیز خودروهای وارداتی، تجربه زیادی از نحوه کارکرد و الزامات مربوط به عملکرد کیسههای هوا وجود نداشته و خلأ آموزش و قانونگذاری در این زمینه مشهود است. با گسترش کاربرد کیسههای هوا در محصولات خودروسازان داخلی انتظار میرود که مباحثی نظیر ممنوعیت سوار شدن سرنشینان کودک و نوجوان و خانمهای باردار در صندلی جلو و نیز لزوم خاموش نمودن کیسه هوا صندلی سرنشین در صورت استقرار صندلی ایمنی کودک (در جانمایی رو به پشت) در اسرع زمان ممکن در قوانین و مقررات رانندگی کشور گنجانده شده و آموزش و فرهنگسازی لازم در این خصوص به عمل آید تا خدای نکرده کسب تجربه و اصلاح وضعیت موجود در این زمینه به بهای جان هموطنان عزیز تمام نگردد. در حادثه تصادف زنجیرهای ۵۹ دستگاه خودرو در محور بهبهان – رامهرمز در دیماه سال ۱۴۰۰ به نقل از رئیس پلیس راهور کیسه هوا هیچکدام از خودروها عمل ننمود. البته به گفته دبیر انجمن خودروسازان فقط یک کیسه هوا در جریان تصادف زنجیرهای باز شده و در سایر خودروهای مجهز به کیسه هوا، به علت آنچه برخورد از جهت نامناسب (برخورد از عقب یا برخورد از جلو با زاویه نامناسب) عنوان گردید، کیسه هوا عمل نکرده است. لازم به ذکر است که نقص فنی و بروز اشکال در نحوه عملکرد کیسه هوا تاکنون در سطح جهان مناقشات بسیاری را بین خودروسازان، قطعه سازان (تولیدکنندگان کیسههای ایمنی هوا) و نهادهای قانونگذاری به دنبال داشته است. در یکی از بزرگترین فراخوانیهای تاریخ صنعت خودروسازی، بیش از ۴۰ میلیون دستگاه اتومبیل تولید شده در بازه سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۵ توسط ۲۰ شرکت خودروسازی بهمنظور تعویض کیسههای هوای ساخت شرکت ژاپنی تاکادا به نمایندگیهای مجاز ارجاع داده شدند.
در بررسیهای به عمل آمده مشخص گردید که واحد بادکننده تعداد محدودی از کیسههای هوا تولید شرکت تاکادا تحت اثر گرما یا رطوبت بهطور ناخواسته باز شده و بخشی از اجزای داخلی کیسه هوا را بهصورت ترکشهای فلزی به سمت سرنشینان پرتاب کرده است. این نقص فنی تا زمان تنظیم گزارش نهاد بررسیکننده منجر به وارد آمدن آسیب جسمی به حدود ۴۰۰ نفر شده بود که از این میان دستکم ۲۷ نفر کشته شدند. عواقب ناشی از این نقص فنی به ورشکستگی کامل یکی از معتبرترین و بزرگترین سازندگان کیسه هوا خودرو در سطح جهان، که تأمینکننده یکپنجم از کل کیسههای هوا موجود در بازارهای جهانی (تا پیش از بروز شکایات از نقص فنی) بود، منتهی گردید. در خصوص مناقشه اخیر باز نشدن کیسه هوای خودروهای داخلی در تصادفات هم اگرچه قضاوت در این خصوص نیازمند بررسی موشکافانهتری بوده و صرفاً با استناد به تصاویر منتشرشده در رسانههای عمومی امکانپذیر نیست؛ درهرصورت با مروری بر سوابق موارد مشابه ایرادات عمده و برجسته در تولیدات خودروسازان داخلی (نظیر آنچه در جریان آتشسوزی سریالی خودروهای پژو ۴۰۵ در گذشته شاهد بودیم)، نمیتوان برخوردی شایسته و در کلاس جهانی را از خودروسازان وطنی انتظار داشت.
اساساً به نظر میرسد که تلقی موجود نسبت به امکان تعمیم شرایط حاکم در بازارهای آزاد جهانی مبتنی بر رقابت شرکت خصوصی و نظارت سازمانهای غیرانتفاعی و مستقل به وضعیت خودروسازی کشور نادرست بوده و تکرار رویه فعلی در آینده نیز به نتایج چندان متفاوتی با آنچه تاکنون شاهد آن بودهایم، منتهی نخواهد گردید. در این خصوص پیشنهاد میگردد که با تجربهاندوزی از روند چند دهه اخیر با واقعبینی و پرهیز از یکجانبهگرایی، دستکم در مقولههای حساس و حیاتی نظیر ایمنی و آلایندگی خودروهای تولید داخل، بجای احاله موضوع به سازمانهای موازی دولتی، خلأهای ناشی از بازار غیررقابتی با تفویض اختیارات قانونی بیشتر به نهادهای تخصصی، صاحب صلاحیت و مستقل نظیر معاونت مهندسی پلیس راهور و شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری جبران گردد."مجله پدال/میلاد عباسی"
💬 دیدگاهها (0)
نظر خود را بنویسید