چرا كسبه بازار تهران فرياد مي‌زند؟ استقبال بازار از خبرآمدن همتی

روزنامه اعتماد: عبدالناصر همتی پس از 10 ماه دوباره به تیم اقتصادی دولت پزشكیان پیوست . با تشدید اعتراضات بازار تهران نسبت به رشد افسارگسیخته ارز؛ عصر روز گذشته محمدرضا فرزین استعفا داد و عبدالناصر همتی با سمت رییس كل بانك مركزی به دولت پیوست. از اواخر هفته گذشته خبر بركناری فرزین به گوش می‌رسید. اما پس از آغاز اعتراضات كسبه تهران نسبت به رشد لحظه‌ای دلار و افت لحظه‌ای ارزش پول كشور، فرزین بالاخره استعفا داد. كسی كه از نگاه برخی از تحلیلگران اقتصادی مسبب اصلی وضع موجود است. علی مروی یكی از تحلیلگران اقتصادی ،بخش زیادی از مشكلات موجود را ناشی از عملكرد فرزین می‌داند . او  می‌گوید: «آقای فرزین باید بیاید جواب بدهد؛ چون ما آن اوایل كه می‌گفتیم این۲۸‌هزار و ۵۰۰، همان ۴۲۰۰ دیگری خواهد شد، شاكی می‌شد و می‌گفت نه، اصلاً این حرف را نزنید؛ ۲۸‌هزار و ۵۰۰ تعادل‌بخشی به بودجه را دنبال می‌كند. حالا چند وقت است كه ۲۸‌هزار و ۵۰۰ دیگر تعادل‌بخشی به بودجه ندارد و بودجه دولت به فنا رفته و با این كسری عجیب‌وغریب مواجه‌ایم كه تورم ایجاد می‌كند. پس چرا باز این رانت را داریم؟» در این بین برخی تحلیلگران شرایط كنونی را صرفا منوط به عملكرد فرزین نمی‌دانند. از نگاه آنها شرایط نامساعد بین‌المللی در شكل‌گیری وضع به‌شدت موثر است. در این میان آنچه می‌توانست از نگاه برخی كارشناسان اقتصادی، بازار را تا حدودی آرام كند، بركناری فرزین بود. به همین دلیل نیز دیروز دلار و سكه نسبت به روز شنبه و حتی شروع بازار در روز گذشته نزولی شد. چرا همتی رفت؟ 12 اسفند ۱۴۰۳ بود كه نمایندگان همتی را استیضاح كردند. دلایل استیضاح همتی در آن زمان كاهش حدود ۶۲ درصدی ارزش پول ملی بود. طبق اظهارات نمایندگان، زمانی كه همتی در مرداد‌ماه برای گرفتن رأی اعتماد به مجلس آمد، گفته بود كه توانایی كنترل تورم، تقویت پول ملی و بهبود معیشت مردم را دارد اما پس از اخذ رأی اعتماد، نتوانست این هدف را محقق كند.  به گفته منتقدان همتی، در طول فرآیند استیضاح نیز وزیر اقتصاد وقت هیچ برنامه‌ای برای بهبود اوضاع نكرد و تنها به طرح مسائل سیاسی خارجی مانند پذیرفتن معاهدات استعماری FATF، CFT، پالرمو، برجام و مذاكره با امریكا را به عنوان تنها راهكار حل مشكلات اقتصادی مطرح كرد. به همین دلیل نیز با 182 رای موافق استیضاح در برابر 82 رای مخالف و یك رای ممتنع از سكان وزارت اقتصاد كنار رفت . درحالی كه اكثر فعالان اقتصادی و اقتصاددانان آنچه همتی در آن مقطع مطرح كرده بود را تایید كردند. از نگاه بسیاری از تحلیلگران چالش كنونی كشور تحریم و بسته بودن روابط بین‌المللی و تجاری كشور است كه اجازه ورود ارز را به كشور نمی‌دهد. امروز كشور با یك ناترازی بزرگ ارزی مواجه است كه شاید با حذف ارز ترجیحی بتوان بخشی از این چالش را حل كرد. ارزهای رانتی كه فرزین در سال‌های اخیر بی‌حساب و كتاب به فعالان اقتصادی خاص می‌داد. چندی پیش علی مروی تحلیلگر اقتصادی در گفت‌وگو با «اعتماد» گفته بود كه از زمان استیضاح آقای همتی تا امروز، چند ده میلیارد دلار رانت ارزی داده شده و نرخ ارز به‌شدت رشد كرده است . پس اگر ادعای نمایندگان مجلس در مورد عملكرد آقای همتی درست بود و با تغییر او اصلاحات رخ می‌داد؛ چرا هنوز وضعیت اصلاح نشده است؟ عملكرد همتی  همتی در مرداد ماه 1397 به دعوت حسن روحانی وارد بانك مركزی شد. طبق داده‌های خبرگزاری فارس در آن مقطع بهای دلار در بازار غیررسمی معادل 9500 تومان و نرخ تورم نقطه به نقطه در سطح 24.2 درصد و تورم سالانه 14.7 درصد بود. همچنین در آن مقطع نرخ تورم نقطه به نقطه تولیدكننده 33.8 درصد و تورم سالانه تولیدكننده 21.7 درصد بود.   اما وقتی همتی در خرداد‌ماه 1400 توسط حسن روحانی از سمت بانك مركزی بركنار شد، بهای دلار 25 هزار تومان بود. درواقع در دوره رییس كلی همتی بهای ارز 163 درصد افزایش یافته است. سه ماه بعد از خروج همتی از بانك مركزی و قبل از شروع فعالیت رییس كل بانك مركزی دولت سیزدهم بهای دلار در سطح 29 هزار تومان قرار گرفت. در حوزه تورم، در خرداد‌ماه 1400 نرخ تورم نقطه به نقطه مصرف‌كننده 59.8 درصد، نرخ تورم سالانه مصرف‌كننده 55.2 درصد بود. همچنین در خردادماه 1400 نرخ تورم نقطه به نقطه تولیدكننده 100.5 درصد و تورم سالانه تولیدكننده در سطح 75 درصد قرار داشت. با توجه به این داده‌ها این سوال مهم مطرح است كه همتی آیا در دور جدید فعالیتش می‌تواند باعث كنترل نرخ ارز شود؟ از نگاه برخی تحلیلگران تجربه سال‌های اخیر این توانایی را در همتی ایجاد كرده است كه بتواند باعث ثبات نرخ ارز شود. اما از نگاه منتقدان همتی نیز نمی‌تواند همچون فرزین كاری برای ثبات نرخ ارز انجام بدهد.