قرص اورژانسی یکی از روش‌های پیشگیری اضطراری از بارداری است که در صورت رابطه جنسی بدون محافظت یا بروز خطا در روش‌های پیشگیری مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دارو نباید به‌عنوان یک روش دائمی یا منظم جلوگیری از بارداری مصرف شود و کاربرد آن فقط به شرایط ضروری محدود است.

مهم‌ترین مواردی که مصرف قرص اورژانسی را ضروری می‌کند شامل رابطه بدون استفاده از کاندوم یا سایر روش‌های پیشگیری، پاره شدن یا سوراخ شدن کاندوم، خارج شدن کاندوم از جای خود، فراموشی چند قرص ضدبارداری روزانه، تأخیر زیاد در تزریق آمپول ضدبارداری، جابه‌جا شدن دیافراگم یا کلاهک دهانه رحم، شک به خطا در روش‌های طبیعی پیشگیری، رابطه در نزدیکی زمان تخمک‌گذاری، بیرون ریختن مایع منی در اطراف ناحیه تناسلی، رابطه ناخواسته یا اجباری و نیز کاهش اثر روش پیشگیری به دلیل مصرف برخی داروها است.

تأکید شده است که قرص اورژانسی باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن پس از رابطه مصرف شود، زیرا اثربخشی آن با گذشت زمان کاهش می‌یابد. به گفته کارشناسان، لوونورژسترول که با نام‌هایی مانند تنسی شناخته می‌شود، تا ۷۲ ساعت پس از رابطه قابل استفاده است و بهترین اثر آن در ۲۴ ساعت نخست دیده می‌شود. در مقابل، اولیپریستال استات که با نام‌هایی مانند الا نیز عرضه می‌شود، تا ۱۲۰ ساعت پس از رابطه قابل مصرف است.

مکانیسم اثر قرص اورژانسی عمدتاً بر پایه جلوگیری یا تأخیر در تخمک‌گذاری است. در صورتی که تخمک هنوز آزاد نشده باشد، این دارو می‌تواند مانع از لقاح شود. همچنین در برخی موارد با ایجاد اختلال در شرایط لقاح، احتمال بارداری را کاهش می‌دهد. با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند این قرص سقط‌کننده نیست و اگر بارداری از قبل آغاز شده باشد، اثری در قطع آن ندارد.

در محتوای مورد بررسی همچنین آمده است که قرص اورژانسی از بیماری‌های مقاربتی مانند ایدز یا هپاتیت پیشگیری نمی‌کند و در صورت وجود خطر ابتلا، مراجعه برای مشاوره و آزمایش ضروری است. این نکته به‌ویژه در روابط ناخواسته یا بدون محافظت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

از سوی دیگر، مصرف این دارو ممکن است با عوارضی مانند تهوع، سردرد، سرگیجه، لکه‌بینی، حساسیت سینه‌ها و تغییر در زمان قاعدگی همراه باشد. با وجود این، مهم‌ترین نکته آن است که قرص اورژانسی فقط برای یک‌بار و در شرایط اضطراری طراحی شده و مصرف مکرر آن در هر سیکل قاعدگی توصیه نمی‌شود.

بر اساس این گزارش استفاده از قرص اورژانسی در مواردی مانند رابطه بدون محافظت، آسیب به کاندوم، فراموشی قرص‌های روزانه یا شکست سایر روش‌های جلوگیری، می‌تواند از بارداری ناخواسته جلوگیری کند؛ اما برای پیشگیری پایدار، انتخاب یک روش منظم و مطمئن زیر نظر پزشک یا ماما ضروری است.

قرص‌های اورژانسی در اشکال و دوزهای متنوعی عرضه می‌شوند و هر کدام بسته به شرایط فرد، زمان سپری‌شده از رابطه جنسی و نظر پزشک یا مشاور دارویی می‌توانند انتخاب شوند.

از رایج‌ترین انواع این داروها، قرص‌های حاوی لوونورژسترول هستند که با نام‌های تجاری مختلفی مانند لونژیل (Lunelle)، اووسیز (Ovral) و پُستینور (Postinor) شناخته می‌شوند. لونژیل و پُستینور معمولاً به شکل قرص ۱.۵ میلی‌گرمی و به‌صورت تک‌دوز مصرف می‌شوند، در حالی که اووسیز اغلب با دوز ۰.۷۵ میلی‌گرم و در دو نوبت استفاده می‌شود.

نوع دیگر، قرص اولیپریستال با نام تجاری اِلا وان (EllaOne) است که به‌صورت قرص ۳۰ میلی‌گرمی و تک‌دوز مصرف می‌شود. همچنین برخی داروهای ترکیبی مانند اتینیل استرادیول به همراه لوونورژسترول با نام تری‌فازیک (TriPhasic) نیز وجود دارند که دوز مصرف آن‌ها متغیر بوده و باید طبق دستور پزشک تعیین شود.

در برخی موارد نیز میزوپروستول با نام تجاری سیتوتک (Cytotec) به شکل قرص و با دوز متغیر، تنها با تجویز پزشک مورد استفاده قرار می‌گیرد. آگاهی از نام‌های رایج، شکل دارویی و دوز مناسب این داروها، نقش مهمی در مصرف صحیح، افزایش اثربخشی و کاهش عوارض احتمالی آن‌ها دارد.