بر اساس گزارش ملی سیل اسفند ۹۷ و فروردین ۹۸ تعداد ۲۵ استان کشور شامل ۲۰۰ شهر و چهار هزار و ۳۰۴ روستا تحت تأثیر سیلاب و طغیان رودخانهها قرار گرفتند، بیش از ۶۰ هزار واحد شهری و روستایی تخریب شدند و بیش از ۷۵ هزار واحد مسکونی شهری و روستایی آسیب دیدند، ضمن آنکه همه رودخانهها و سدهای استان لرستان بجز سد "رودبار" لرستان با ورود سامانه بارشی فرروردین ۱۳۹۸ سرریز کردند و سیلابی شدند و حوضه کارون بزرگ، بزرگترین رویداد سیلابی را تجربه کرد.
سیل شیراز
سیلاب اوایل فروردین ۱۳۹۸، در ناحیه مرکزی استان فارس ابتدا در ارتفاعات حوضه آبخیز "تنگ اللهاکبر" (دروازه قرآن/آبزنگی) و سپس در محله "سعدی" رخ داد که از نظر ارتفاعی مشرف بر شهرستان شیراز است. سیلاب اول در روز ۵ فروردین و سیلاب دوم در روز ۶ فروردین رخ داد. رواناب ناشی از نزولات جوی حوضه دروازه قرآن از طریق لولهای در زیر بلوار چهلمقام شیراز و نزولات جوی حوضه سعدی از طریق مسیل سعدی به رودخانه "خشک" و در نهایت به دریاچه "مهارلو" تخلیه میشوند.
موقعیت حوضههای الله اکبر و مسیل سعدی نسبت به شهر شیراز
موقعیت رودخانههای شیراز و حوضههای دروازه قرآن و سعدی
حوضه آبریز "تنگ اللهاکبر" در ۵ کیلومتری شمال ورودی اصلی شهر شیراز (دروازه قرآن) جمع آوری کننده رواناب بخشی از بلندیهای شمال شیراز است. آبراهههای حوضه تنگ اللهاکبر به مسیل آبزنگی میپیوندند و این مسیل به دروازه قرآن منتهی میشود. مسیل آبزنگی در ورودی دروازه قرآن شیراز وارد یک مخزن متعادل کننده میشود. در انتهای مخزن متعادل کننده، لولهای به قطر ۱۴۰۰ میلیمتر تعبیه شده است که از زیر بلوار "چهلمقام" به رودخانه خشک تخلیه میشود.
مخزن متعادلکننده در انتهای مسیل آبزنگی و در بالادست دروازه قرآن
بر اساس گزارش آب منطقهای استان فارس، بارش شدید در روز ۵ فروردین ۱۳۹۸ در حوضه تنگ اللهاکبر از ساعت ۸ صبح تا ۱۲ ظهر رخ داد. بارندگی شدید از ساعت ۱۱ و ۳۲ دقیقه این روز آغاز شد و به مدت ۱۴ دقیقه ادامه یافت و در این مدت ۱۹ میلیمتر بارید.
منحنیهای تجمعی و جزئی رگبار مؤثر در سیلاب ۵ فروردین در دروازه قرآن
بارش شدید ۱۵ دقیقهای در ۵ فروردین سبب وقوع سیل در منطقه دروازه قرآن (بلوار هفتتنان) شیراز شد. قبل از رگبار حدود ۳ میلیمتر باران نیز از ساعت ۸ به بعد ثبت شده بود. از این رو سطح زمین به نسبت خیس و از ظرفیت جذب آب خاک کاسته شده بود.
بر اساس نظر شاهدان محلی، سیلاب در حدود ساعت ۱۰ و۱۲ دقیقه در خیابان منتهی به دروازه قرآن ظاهر شد و تا حدود ساعت ۱۲ و ۳۰ ادامه داشت و دبی سیلاب از ظرفیت لوله تخلیه (حدود ۱۰ تا ۱۵ متر مکعب بر ثانیه) بسیار بیشتر بود. در واقع حجم سیل از ظرفیت مخزن متعادل کننده هم بیشتر بود و حجم اضافی از مخزن سرریز شد و به خیابان منتهی به دروازه قرآن (بلوار هفتتنان) راه یافت.
سیل پس از ورود به خیابان وارد شیب تند بلوار هفتتنان شد. عمق تقریبی سیلاب در باند سمت راست بلوار حدود ۳۰ سانتیمتر، سرعت آب بین ۶.۶ تا ۵.۸ متر بر ثانیه و دبی سیلاب بین ۴۴ تا ۵۸ متر مکعب بر ثانیه برآورد شد.
با احتساب دبی عبوری از لوله ۱۲ متر مکعب بر ثانیه، دبی سیلاب ورودی به خیابان، حدود ۳۲ تا ۴۶ متر مکعب بر ثانیه تخمین زده شد. سرعت زیاد و عمق ۳۰ سانتیمتری سیلاب موجب شناور شدن وسایل نقلیه و انتقال آنها به پاییندست خیابان شد. غلظت زیاد رسوب سیلاب نیز عامل تشدیدکننده خسارات بود.
شدت رگبار ۱۵ دقیقهای ۵ فروردین (۷۶ میلیمتر در ساعت) در طول دوره آماری سابقه نداشته است و حدود ۱.۸ برابر بیشینه شدت بارش ۱۵ دقیقهای در ۱۵ سال گذشته است. شدت بارش روز پنجم در مجموع ۹.۲۶ میلیمتر بود که حدود ۹ برابر بارش میانگین درازمدت همان روز است.
حوضه آبریز سعدی در ۶ کیلومتری شمال شرقی شهر شیراز جمعآوری کننده رواناب بخشی از بلندیهای شمال و شمال شرق شیراز است. حوضه آبریز سعدی به دو قسمت تقسیم شده و بخشی از آن که در بالادست محل رخداد سیل اخیر حوضه سعدی (یعنی در بالادست خیابان وفایی جایی که سرآغاز پسزدگی سیلاب در مسیل بوده است) قرار دارد، از کل حوضه تفکیک شده است. از جمله سازههای احداث شده در مسیر طبیعی مسیل سعدی در قسمتهای بالادست محله سعدی میتوان به کانال زیرزمینی یا "کالورت" بلوار وفایی اشاره کرد که از طریق آن مسیل سعدی به سمت خیابانهای نارنجستان و در نهایت، رودخانه "خشک" ادامه مسیر میدهد.
در قسمت جنوب شرقی محله سعدی و انتهای بلوار شهید وفایی، تونلی وجود دارد که حوضه سعدی را به حوضه شهر شیراز و بلوار شهید وفایی را به بلوار فضیلت ارتباط میدهد.
محدوده حوضه سعدی در شمال حوضه مهارلو
رواناب برای خروج از حوضه سعدی پس از طی مسافتی در طول مسیل سعدی، در یک کانال روباز به ابعاد تقریبی ۲ در ۴ متر، توسط کانال سرپوشیده از زیر بلوار شهید وفایی ادامه مسیر میدهد. به دلیل حجم زیاد رواناب، پلها و کانالهای موجود در طول مسیل سعدی و قبل از کانال سرپوشیده در بلوار شهید وفایی، گنجایش کافی برای عبور سیل اخیر را نداشتند و این امر موجب پسزدگی جریان شده است.
همچنین انسداد جریان در مسیل مربوط، موجب سرازیر شدن رواناب به محله سعدی شد. طغیان مسیل سعدی موجب شده است که بخشهایی از این محله تحت تأثیر سیلاب قرار گیرد و افزایش حجم سیلاب موجب شد که رواناب در مسیر بلوار شهید وفایی به سمت تونل سعدی هدایت شود و از طریق این تونل، سیلاب به بلوار فضیلت راه یابد و سپس بخشهایی از بلوار نصر و محلههای پیرامون این دو بلوار را تحت تاثیر خود قرار دهد.
مسیر اصلی مسیل سعدی (خطوط قرمز) و مسیر حرکت سیل اخیر (خطوط زرد)
کاهش ابعاد سازههای انتقال آب در این محدوده به هیچ وجه جوابگوی عبور سیلاب اخیر نبود که همین موضوع موجب رواناب پرحجم در خیابانهای "فضیلت"، "بلوار نصر"، "بلوار رسول اعظم" و در نهایت ادامه مسیر به سمت رودخانه خشک شده است.
مسیر حرکت سیلاب از تونل سعدی به سمت رودخانه خشک
حوضه آبریز سعدی همانند حوضه دروازه قرآن، به دلیل پوشش گیاهی اندک در بالادست، نفوذپذیری بسیار کم زمین و فرسایش زیاد خاک و همچنین رطوبت خاک به علت بارندگی روزهای گذشته، از حجم زیاد رواناب و رسوبات حمل شده بسیاری برخوردار بوده است؛ از این رو سیلاب همراه با گل و لای در محله سعدی موجب آبگرفتگی شدید معابر و خسارات زیادی به واحدهای مسکونی شده است.
💬 دیدگاهها (0)
نظر خود را بنویسید