با داروهای تاریخ مصرف گذشته چه کنیم؟

ممکن است پس از مراجعه به پزشک و دریافت دارو، داروهاي تجویز شده تا انتها مصرف نشوند. گرچه تصور اشتباه نگهداري این داروها در منزل براي روز مبادا بسیار خطرناک و نادرست است، ولي شاهد هستیم كه جمع آوري و انبار داروها در خیلي از منازل در محلي به نامهاي قفسه دارویي و یا جعبه هاي دارویي، در آشپزخانه و یا یخچال صورت مي گیرد. حال چگونه باید از شر داروهایي كه نیازي به مصرف آن نمي باشد خالص شد؟ داروخانه ها به هیچ عنوان مجاز به تحویل گرفتن داروي مصرف نشده از بیماران نمي باشند، چراكه به محض خروج دارو از داروخانه،شرایط نگهداري دارو از كنترل خارج مي شود و به همین دلیل سالمت داروي مرجوعي به داروخانه زیر سوال است. پس با غیر قانوني اعالم نمودن بازگشت دارو به داروخانه، سالمت مصرف كنندگاني كه داروهاي خود را تنها از داروخانه تهیه مي نمایند، حفظ خواهدشد. نظافت كلي سالیانه، زمان مناسبي است تا در هر منزلي، به قفسه یا جعبه دارویي منزل سري بزنیم و به آن سر و سامان دهیم. گرچه داروها نقش موثري در درمان بسیاري از بیماري ها دارند ولي زمانیکه دیگر نیازي به آنها نباشد ضروري است كه براي جلوگیري از خطرات احتمالي، داروها را به شکل مناسبي دور بریزیم. در اینجا روشهاي صحیح انهدام داروهاي تاریخ گذشته و یا مصرف نشده را ذكر مي نماییم. در برخي از كشورها روند مشخصي براي بازگرداندن دارو وجود دارد. ولي از آنجاكه در كشور ما هنوز این سیستم برقرار نشده است، شما مي توانید از روشهاي ساده زیر براي دور ریختن داروهایي كه امحاي آنها از راه دور ریختن در زباله و فاضالب مجاز است استفاده نمایید: سازمان غذا و دارو، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی توصیه های زیر را در این ارتباط اعلام کرده است: 1 .فهرستي از داروهایي كه مرتب مصرف مي كنید و در منزل موجود دارید، هنگام مراجعه به پزشک همراه داشته باشید تا از تجویز مجدد آن خودداري شود. 2 .نحوه نگهداري صحیح داروها را بدانید و مطابق آن عمل كنید. 3 .تعداد داروهایي كه باید در یخچال نگهداري شوند اندک مي باشد. هنگام دریافت دارو از داروساز نحوه نگهداري دارو را بپرسید. 4 .نگهداري داروها در یخچال )دماي 2 تا 8 درجه سانتي گراد( فقط براي داروهایي كه یخچالي مي باشند ضروري و مناسب است. یخچال مانند حمام داراي رطوبت مي باشد و باعث مي شود دارو زودتر از رسیدن به تاریخ انقضاي روي بسته بندي، خراب شود. 5 .اگر روي جعبه دارویي نوشته است در دماي اتاق نگهداري شود، باید دارو در دماي معمول و در حدود 25 درجه سانتیگراد نگهداري شود. 6 .اگر داروي مورد نظر جزو لیست داروهاي قابل دور ریختن در زباله باشد، داروها را بدون خرد كردن قرصها و كپسولها، از بسته بندي اصلي خارج نمایید و با مواد ناخوشایندي مانند تفاله چاي مخلوط كنید. مخلوط را در كیسه پالستیکي دربسته قرار دهید و سپس داخل سطل زباله بیندازید. مخلوط حاصل را مي توانید همچنین در قوطي حلبي خالي یا دیگر ظروف مشابه بریزید تا از نشت دارو یا ریختن آن به بیرون از سطل زباله جلوگیري شود. 7 .شربت ها و سوسپانسیونها را در فاضالب ریخته و بطري آنرا در زباله دان بیندازید. 8 .شربت متادون كه براي درمان نگهدارنده اعتیاد به مواد مخدر توسط پزشک تجویز مي شود بسیار خطرناک است و به هیچ عنوان نباید این دارو را در یخچال و در دسترس كودكان و یا در ظروف مخصوص فرآورده هاي خوراكي و نوشیدني مثل بطري نوشابه نگهداري كرد چون به اشتباه ممکن است خورده شود و موارد مرگه نیز مشاهده شده است. براي انهدام این دارو را باید در فاضالب ریخت و بطري را پس از آبکشي دور انداخت. 9 .قبل از دور انداختن بطري خالي دارو، دستور مصرف روي آنرا براي جلوگیري از مصرف نابجا مخدوش نمایید. 10 .تعداد كمي از داروها هستند كه ممکن است ذاتاً خطرناک باشند یا با مصرف تنها یک دوز در فردي كه دارو به او تعلق ندارد، كشنده باشند. براي جلوگیري از مصرف این مواد توسط كودكان، حیوانات خانگي یا دیگر افراد، به محض اینکه دیگر مورد نیاز نباشند باید سریعاً از طریق فاضالب دور ریخته شوند. مانند چسب پوستي فنتانیل كه براي تسکین درد مصرف مي شود و باید به محض خاتمه مدت مصرف )به دلیل این كه ممکن است چسب هنوز حاوي مقادیر قابل توجهي دارو باشد( داخل فاضالب توالت انداخت تا از مسمومیت اتفاقي با آن جلوگیري شود. 11 .چنانچه شركت سازنده دارو، روشي را براي معدوم سازي دارو روي بسته بندي آن ذكر كرده باشد، باید بر اساس آن عمل نمایید. 12 .داروهاي خود را به دوستانتان ندهید. چرا كه پزشک بر اساس سابقه بیماري دارو را براي شما تجویز نموده است و دارویي كه براي شما موثر بوده است چه بسا براي دیگري خطرناک باشد. 13 .اگر راه صحیح دور ریختن دارو را نمي دانید از یک داروساز سوال نمایید و یا با شماره 190 داخلي 3 -شماره 2 تماس بگیرید. 14 .در داخل اسپري داروهاي استنشاقي كه جهت درمان بیماري هایي مانند آسم و بیماري انسدادي ریوي موجودند، موادي به نام پروپالنت وجود دارد. این مواد گازهاي بي اثري مانند كلرو فلوروكربن هستند كه به عنوان حامل دارو محسوب مي شوند و آزاد سازي آنها منجر به صدمه الیه ازون خواهد شد. از سال 2013 مقرر شده است كه این ماده با تركیبات دوستدار محیط جایگزین شود. پوكه این اسپري ها در صورتیکه سوراخ شوند و یا داخل آتش و یا كوره زباله سوز قرار گیرند مي تواند خطرناک باشد. نحوه صحیح انهدام این پوكه ها را از سیستم بازیافت زباله مي توان جویا شد. داروهای تاریخ مصرف گذشته 1 .دارو ماهیتاً مي تواند به عنوان نجات بخش و یا سم در بدن انسان عمل كند و این بستگي به میزان مصرف، نحوه مصرف و كاربرد صحیح داروها دارد. به جز داروهایي كه براي بیماري فعلي شما تجویز شده اند، سایر داروهاي موجود در منزل، مي تواند به عنوان سم )به علت مصرف اشتباه آن( تلقي و منجر به مسمومیت دارویي شوند. 2 .در زمان تولید دارو، تاریخ انقضاي مصرف بر روي آن درج مي شود. این تاریخ بهترین زمان مصرف دارو را مشخص مي كند و داروها با فرا رسیدن تاریخ انقضا، دیگر قابل مصرف نمي باشند. 3 .در صورت مصرف داروهاي تاریخ گذشته ممکن است كه اثر بخشي مورد نیاز از دارو مشاهده نگردد و بیمار مجبور شود اقدامات درماني غیر ضروري انجام دهد. 4 .داروهاي تاریخ گذشته همیشه بي اثر نیستند، بلکه به مرور زمان به دلیل بروز تغییرات در دارو، مواد شیمیایي سمي ایجاد شود كه مي تواند فرد مصرف كننده داروي تاریخ گذشته را با خطر مسمومیت مواجه كند. در نتیجه ضروري است قبل از مصرف دارو، به تاریخ انقضاي درج شده بر روي بسته بندي آن توجه شود. 5 .توجه به تاریخ انقضاي داروها به شرطي اطمینان بخش است كه دارو در شرایط مندرج روي بسته بندي دارویي نگهداري شود. در صورتیکه دارو در دماي باالتر از آنچه كه توصیه شده و در معرض نور و رطوبت نگهداري شود، ممکن است بسیار زودتر از فرارسیدن تاریخ انقضا غیر قابل مصرف شود. 6 .توصیه مي شود بخشي كه تاریخ انقضاي دارو بر روي بلیسترهاي قرص و كپسول حک شده است، با قیچي بریده نشود تا بتوانیم تا آخرین قرص و یا كپسول موجود در بسته بندي، از تاریخ انقضاي آن مطلع باشیم. 7 .بهتر است مصرف قرص یا كپسول را از یک سمت بلیستر كه تاریخ انقضا در آن درج نشده شروع كنیم تا در صورت نیاز به بریدن بلیستر با قیچي، تاریخ انقضاي آن حذف نشود. دارو زباله نیست 1 .جهت دور ریختن داروها به شیوه اي كه كمترین آسیب به محیط زیست برسد، در درجه اول توصیه مي شود برچسب و یا بروشور داروها با دقت مطالعه شود. 2 .در برخي از كشورها روند مشخصي براي بازگرداندن داروهاي مازاد وجود دارد. ولي از آنجاكه در كشور ما هنوز این سیستم برقرار نشده است، توصیه مي شود تنها داروهایي كه در لیست مجاز قرار دارند، در فاضالب ریخته شود. 3 .داروهاي ذیل در فهرست داروهاي مجاز به دور ریختن از طریق فاضالب مي باشند. چرا كه این داروها بالقوه خطرساز بوده و در صورت استفاده نامناسب )تصادفي یا عمدي( مي توانند حتي با یک دوز عوارض جدي و یا مرگ را به دنبال داشته باشند: داروهای غیر مخدر مجاز به امحاء از طریق فاضالب شامل: شکل مقعدي دیازپام و داروي متیل فنیدیت. داروهای مخدر مجاز به امحاء از طریق فاضالب شامل: بوپره نورفین، فنتانیل، هیدروكودون، هیدرومورفون، مپریدین، متادون، مورفین، اكسي كودون، اكسي مورفون. هشدار! شربت متادون که برای درمان نگهدارنده اعتیاد به مواد مخدر توسط پزشک تجویز می شود، بسیار خطرناک است و به هیچ عنوان نباید این دارو را در یخچال و در دسترس کودکان و یا در ظروف مخصوص فرآورده های خوراکی و نوشیدنی مثل بطری نوشابه نگهداری کرد چون به اشتباه ممکن است خورده شود و منجر به مرگ شود. داروهای قابل دور ریختن در صورتیکه برچسب دارو، روش خاصي را براي دور ریختن و امحاي دارو توصیه نکرده باشد و دارو داراي قابلیت سوء مصرف نداشته باشد و در لیست داروهاي قابل دور ریختن از طریق فاضالب )مثل بنزودیازپین ها و مخدرها( قرار نداشته باشد، توصیه مي شود داروها از طریق معمول و سطل زباله منزل با استفاده از روشهاي زیر دور ریخته و امحاء شود: 1 .داروها را بدون خرد كردن قرصها و كپسولها، از بسته بندي اصلي خارج نمایید و با مواد ناخوشایندي مانند تفاله چاي یا قهوه مخلوط كنید. مخلوط را در كیسه پالستیکي دربسته قرار دهید و سپس داخل سطل زباله بیندازید. مخلوط حاصل را مي توانید همچنین در قوطي حلبي خالي یا دیگر ظروف مشابه بریزید تا از نشت دارو یا ریختن آن به بیرون از سطل زباله جلوگیري شود. 2 .قبل ازدور انداختن بطري خالي دارو، دستور مصرف روي آنرا براي جلوگیري از مصرف نابجا مخدوش نمایید. 3 .داروهاي خود را به دوستانتان ندهید. چرا كه پزشک بر اساس سابقه بیماري دارو را براي شما تجویز نموده است و دارویي كه براي شما موثر بوده است چه بسا براي دیگري خطرناک باشد. 4 .اگر راه صحیح دور ریختن دارو را نمي دانید از یک داروساز سوال نمایید. 5 .در داخل اسپري داروهاي استنشاقي كه جهت درمان بیماري هایي مانند آسم و بیماري انسدادي ریوي مصرف مي شوند، موادي به نام پروپالنت وجود دارد. این مواد گازهاي بي اثري مانند كلرو فلوروكربن هستند كه به عنوان حامل دارو محسوب مي شوند و آزاد سازي آنها منجر به صدمه الیه ازون خواهد شد. از سال 2013 مقرر شده است كه این ماده با تركیبات دوستدار محیط جایگزین شود. پوكه این اسپري ها در صورتیکه سوراخ شوند و یا داخل آتش و یا كوره زباله سوز قرار گیرند مي تواند خطرناک باشد. نحوه صحیح انهدام این پوكه ها را از سیستم بازیافت زباله مي توانید جویا شوید.