ایلنا: ماجرا از جایی آغاز شد که در محدوده میدان نقاره‌خانه عملیات خاک‌برداری انجام شد و پس از آن، میراث فرهنگی اعلام کرد این اقدام بدون مجوز این دستگاه صورت گرفته است؛ ادعایی که شهرداری منطقه تاریخی فرهنگی شیراز آن را رد می‌کند و می‌گوید مجوزها و مکاتبات مربوط به عملیات به صورت مکتوب موجود است.

بر اساس توضیحات شهرداری، عملیات اخیر بخشی از مرحله دوم فاز نخست طرح میدان نقاره‌خانه بوده و هدف از آن، اصلاح تراز زمین تا حدود یک متر و ۷۰ سانتی‌متر و هم‌تراز کردن آن با کف بازار وکیل عنوان شده است؛ موضوعی که شهرداری تأکید دارد در چارچوب برنامه اجرایی پروژه دنبال شده و اقدامی خارج از مجوزهای صادرشده نبوده است.

با این حال، قرار گرفتن محل عملیات در محدوده بافت تاریخی و احتمال وجود لایه‌ها و بقایای تاریخی در زیر سطح زمین، حساسیت موضوع را دوچندان کرده است. در چنین شرایطی، حتی نوع گودبرداری، عمق عملیات، محدوده دقیق آن و نحوه برخورد با آثار احتمالی، باید بر اساس ضوابط حفاظت از بافت تاریخی مشخص باشد.

اکنون پرسش اصلی این است که مجوزهای مورد استناد شهرداری دقیقاً چه محدوده‌ای از عملیات را پوشش می‌دهد و آیا عملیات انجام‌شده با همان حدود و مشخصات فنی مندرج در مجوزها مطابقت داشته است یا خیر؟ از سوی دیگر، اگر مجوزها صادر شده، دلیل اعلام بی‌اطلاعی میراث فرهنگی از عملیات چیست و اگر مجوزی برای خاک‌برداری صادر نشده، مستندات مورد اشاره شهرداری مربوط به کدام بخش از پروژه است؟

گودبرداری در بافت تاریخی شیراز بدون طرح و نظارت میراث فرهنگی تخلف است

دبیر پویش ملی بافت‌های تاریخی نجات بناها و بافت‌های تاریخی با انتقاد از گودبرداری در محدوده کنار بازار وکیل شیراز گفت: در عرصه ثبت ملی ۳۶۰ هکتاری بافت تاریخی نمی‌توان بدون ضابطه عملیات عمرانی انجام داد و هرگونه طرح باید پیش از اجرا به تأیید مراجع ذی‌صلاح میراث فرهنگی برسد.

محمدمهدی کلانتری درباره گودبرداری انجام‌شده در محدوده کنار بازار وکیل شیراز اظهار کرد: موضوع مطرح‌شده مربوط به محدوده پیرامونی بازار وکیل است و ارتباطی با حرم شاهچراغ ندارد. بر اساس اطلاعات مطرح‌شده، این عملیات ظاهراً در ارتباط با طرحی برای احیای میدان نقاره‌خانه انجام شده است؛ با این حال، از آنجا که جزئیات طرح هنوز در دسترس نیست، نمی‌توان درباره ابعاد و کاربری نهایی پروژه با قطعیت اظهارنظر کرد.

وی ادامه داد: بر اساس شنیده‌ها، محدوده موردنظر از مدتی قبل فنس‌کشی شده و پارک موجود در این محل نیز عملاً مسدود و از دسترس خارج شده است. اکنون عملیات گودبرداری در این محدوده انجام شده و عمق گود نیز حدود دو متر عنوان می‌شود؛ موضوعی که با توجه به قرارگیری محل در مجاورت یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی شیراز، ضرورت روشن شدن مبنای طرح، مجوزهای صادرشده و میزان هماهنگی آن با میراث فرهنگی را برجسته کرده است.

این کارشناس و استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه هرگونه عملیات عمرانی در بافت تاریخی باید بر اساس طرح مصوب انجام شود، گفت: اگر قرار است میدان نقاره‌خانه احیا شود، ابتدا باید طرح آن تهیه و به تأیید میراث فرهنگی برسد. اینکه بدون آنکه طرحی دیده شود، یکباره عملیات گودبرداری انجام شود، بوی تخلف می‌دهد.

دبیر پویش نجات بافت تاریخی شیراز تصریح کرد: در بافت تاریخی هر کجا را که دست بزنید، احتمال برخورد با آثار تاریخی وجود دارد؛ چرا که یک شهر تاریخی، لایه‌به‌لایه شکل گرفته است. بنابراین اگر قرار است گودبرداری انجام شود، باید با نظارت میراث فرهنگی باشد و هر اثری که در جریان عملیات به دست می‌آید، مستند و حفاظت شود.

وی با اشاره به تجربه گودبرداری برای احداث ایستگاه مترو در محدوده حرم شاهچراغ (ع) اظهار کرد: در جریان گودبرداری آن پروژه نیز آثار تاریخی زیادی به دست آمد. بنابراین در چنین پروژه‌هایی اگر به سنگ‌فرش، دیوار یا هر اثر تاریخی دیگری برسند، ممکن است همان اثر در فرآیند مرمت و احیای محوطه مورد استفاده قرار گیرد و باید در طرح نهایی دیده شود.

کلانتری تأکید کرد: اینکه لودر و کامیون بدون ضابطه وارد بافت تاریخی شوند و عملیات سنگین گودبرداری انجام دهند، می‌تواند به آثار تاریخی آسیب بیشتری وارد کند. اساس ماجرا این است که بدون طرح، اساساً حق انجام عملیات عمرانی وجود ندارد و علاوه بر داشتن طرح، این طرح باید به تصویب مراجع قانونی برسد.

وی گفت: این محدوده در عرصه ۳۶۰ هکتاری بافت تاریخی ثبت ملی قرار دارد و در چنین محدوده‌ای نمی‌توان بدون ضابطه اقدام به گودبرداری کرد. طرح باید در مراجع مربوط از جمله پایگاه میراث فرهنگی و اداره‌کل حفظ و احیای وزارت میراث فرهنگی بررسی، تأیید و تصویب شود و سپس با نظارت میراث فرهنگی به مرحله اجرا برسد.

کلانتری در پاسخ به این پرسش که آیا میراث فرهنگی نمی‌بایست پیش از آغاز عملیات از موضوع مطلع می‌شد، گفت: برای من باورپذیر نیست که در چنین محدوده‌ای گودبرداری با این حجم انجام شود و میراث فرهنگی بگوید از موضوع اطلاعی نداشته است. اگر یک فرد عادی بخواهد حتی یک خشت از بنای تاریخی خود جابه‌جا کند، میراث فرهنگی بلافاصله ورود می‌کند و از او درباره مجوز مرمت سؤال می‌شود؛ بنابراین چگونه ممکن است در یک بافت تاریخی، گودی با این حجم ایجاد شود و بعد گفته شود میراث فرهنگی در جریان نبوده است؟

این فعال میراث فرهنگی با بیان اینکه مسئولیت اجرای عملیات انجام‌شده متوجه شهرداری است، اظهار کرد: از سوی دیگر، میراث فرهنگی نیز اگر در جریان چنین اقدامی بوده، نمی‌تواند چشم خود را بر آن ببندد. اگر طرحی وجود دارد، باید مراحل قانونی آن طی و مصوب شود و اجرای آن نیز تحت نظارت میراث فرهنگی باشد.

احتمال ایجاد کاربری‌های تجاری در زیرزمین

کلانتری درباره ابعاد گودبرداری انجام‌شده در محدوده بازار وکیل نیز گفت: اگر هدف صرفاً احیای یک میدانگاه باشد، مشخص نیست چرا باید گودبرداری با چنین عمقی انجام شود. برای ایجاد یک میدان، معمولاً بدنه‌سازی، کف‌سازی و محوطه‌سازی انجام می‌شود و ضرورتی ندارد تا این میزان در عمق زمین پیش رفت.

وی ادامه داد: این نگرانی وجود دارد که در زیر این محدوده، کاربری‌های دیگری مانند پارکینگ، رستوران یا سازه‌های تجاری پیش‌بینی شده باشد و هدف از گودبرداری، ایجاد فضای اقتصادی در زیرزمین باشد.

دبیر پویش ملی بافت‌های تاریخی نجات بناها و بافت‌های تاریخی تصریح کرد: اگر قرار باشد به بهانه تأمین هزینه پروژه، هر نوع مداخله‌ای در بافت تاریخی انجام شود، چنین اقداماتی از نظر من باطل است. نمی‌توان به دلیل تأمین منابع مالی پروژه، ضوابط حفاظت از بافت تاریخی را نادیده گرفت.

تمام اقدامات انجام‌شده در محدوده میدان نقاره‌خانه با مجوز میراث فرهنگی بوده است

قائم‌مقام شهردار منطقه تاریخی فرهنگی شیراز، با تأکید بر اینکه عملیات انجام‌شده در محدوده میدان نقاره‌خانه با هماهنگی و مجوز میراث فرهنگی صورت گرفته است، گفت: شهرداری بدون هماهنگی و دریافت مجوز مکتوب از میراث فرهنگی هیچ اقدامی در بافت تاریخی انجام نمی‌دهد.

سید حسن حسینی در گفت‌وگو با ایلنا درباره عملیات انجام‌شده در محدوده نزدیک میدان نقاره‌خانه و بازار وکیل و ادعای میراث فرهنگی مبنی بر انجام این عملیات بدون مجوز، اظهار کرد: اطلاعات مربوط به این موضوع، از جمله مجوزها و مکاتبات انجام‌شده، در اختیار روابط عمومی مرکزی شهرداری قرار گرفته است و این مستندات نشان می‌دهد که شهرداری خارج از مجوزهای صادرشده اقدامی انجام نداده است.

وی افزود: برای ما نیز مشخص نیست موضوع از چه قرار بوده که دوستان میراث فرهنگی این مسئله را به این شکل مطرح کرده‌اند؛ چراکه خود آنها مجوزهای لازم را در اختیار ما قرار داده‌اند و ما نیز تمام اقدامات را در چارچوب همان مجوزها انجام داده‌ایم.

قائم‌مقام شهردار منطقه تاریخی فرهنگی شیراز با تأکید بر حساسیت شهرداری نسبت به رعایت ضوابط میراث فرهنگی گفت: موضوع فقط میدان نقاره‌خانه و این پروژه نیست؛ در کل بافت تاریخی حتی اگر بخواهیم یک دیوار را تخریب کنیم، دیواری ایجاد کنیم یا حتی یک تپه خاکی را جمع‌آوری کنیم، با میراث فرهنگی مکاتبه می‌کنیم.

حسینی ادامه داد: حتی اگر یک خانه مخروبه باشد و بخواهیم صرفاً تپه خاکی ایجادشده در آن را جمع‌آوری کنیم، بدون هماهنگی و دریافت مجوز کتبی از میراث فرهنگی اقدام نمی‌کنیم.

وی تصریح کرد: ما بدون هماهنگی و مجوز مکتوب میراث فرهنگی، حتی با وجود هماهنگی شفاهی، اقدامی انجام نمی‌دهیم. اگر گفته می‌شود عملیات انجام‌شده مجوز خاک‌برداری نداشته است، باید تأکید کنم که مجوزهای مربوط به این عملیات وجود دارد و تمامی مجوزها به صورت مکتوب در اختیار شهرداری است.

عملیات انجام‌شده، بخشی از مرحله دوم فاز نخست پروژه است

حسینی در ادامه درباره روند اجرای پروژه میدان نقاره‌خانه گفت: نخستین اطلاعیه درباره این موضوع از سوی میراث فرهنگی منتشر شد و شهرداری اطلاعیه‌ای در این زمینه صادر نکرده است؛ حتی این مسئله برای خود ما نیز عجیب بود. ما در تماس تلفنی با همکاران میراث فرهنگی نیز موضوع را مطرح کردیم و پرسیدیم که آیا هماهنگی‌های لازم با شهرداری انجام شده است یا خیر.

این مقام مسئول با اشاره به مراحل اجرای پروژه میدان نقاره‌خانه اظهار کرد: این پروژه چند فاز دارد و نمی‌توان انتظار داشت همه مراحل آن از ابتدا تا انتها به صورت همزمان اجرا شود. عملیات اخیر نیز مربوط به فاز دوم نیست، بلکه مرحله دوم از فاز نخست پروژه محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: در این مرحله باید ارتفاع موجود کاهش پیدا می‌کرد تا کف ایجادشده به تراز منفی یک متر و ۷۰ سانتی‌متر برسد و با کف بازار وکیل هم‌تراز شود. این بخش در واقع ضلع شمالی میدان نقاره‌خانه را تشکیل می‌دهد و باید عملیات مربوط به آن انجام می‌شد.

قائم‌مقام شهردار منطقه تاریخی‌فرهنگی شیراز با اشاره به اجرای مرحله دوم طرح، گفت: پس از افتتاح مرحله نخست فاز یک، تصمیم بر آن شد که مرحله دوم این طرح نیز در ادامه اجرا شود که برای تحقق آن، جذب پیمانکار در دستور کار قرار گرفت. فرآیند انتخاب و جذب پیمانکار با مقداری تأخیر همراه شد و پس از آن نیز شرایط جنگی پیش آمد و امکان جذب پیمانکار موردنظر برای اجرای همزمان عملیات فراهم نشد.

حسینی با بیان اینکه عملیات انجام‌شده در چارچوب برنامه و مجوزهای موجود صورت گرفته است، تأکید کرد: در این زمینه با همکاران میراث فرهنگی نیز گفت‌وگو شده و به آنها اعلام کرده‌ایم که مجوزها و مکاتبات مربوط به اجازه انجام عملیات، به صورت مکتوب موجود است.بنابراین عملیات انجام‌شده اقدامی خودسرانه از سوی شهرداری نبوده و بر اساس مجوزها و مکاتبات موجود اجرا شده است.

وی در پایان با اشاره به اینکه مستندات مربوط به عملیات انجام‌شده در اختیار روابط عمومی مرکزی شهرداری قرار گرفته است، گفت: تمامی اطلاعات، صحبت‌ها و نکاتی که لازم است درباره این موضوع با رسانه‌ها مطرح شود، در اختیار روابط عمومی مرکزی شهرداری شیراز قرار داده‌ایم تا اطلاعات از یک مسیر و منبع مشخص ارائه شود.

این در حالی است که تلاش‌های مکرر خبرنگار ایلنا برای مصاحبه با معاون میراث فرهنگی استان فارس بی‌نتیجه ماند و وی پاسخی به این درخواست‌ها نداد.