جزیره سیریک ؛سیاسی‌ترین شهر ایران | از تاریخ پرفراز و نشیب تا نگین راهبردی خلیج فارس

به گزارش اول فارس ، جزیره سیریک که با نامهای سیری، سری و سوری نیز شناخته میشود، یکی از نقاط مهم و راهبردی در کرانههای جنوبی ایران و در دل خلیج همیشه فارس جای گرفته است. این جزیره در جنوب شرقی آب‌های نیلگون خلیج فارس و در فاصله ۱۳۰ مایلی جنوب غربی بندرعباس، مرکز استان هرمزگان، واقع شده است. موقعیت استراتژیک آن در نزدیکی تنگه هرمز و آبراههای حیاتی که بخش اعظم نفت جهان از آن عبور میکند، همواره به این جزیره اهمیت ویژه‌ای بخشیده است.

 موقعیت جغرافیایی ، وسعت

جزیره سیری که به شکل ذوزنقه است، اندکی بالاتر و غربتر از جزیره ابوموسی در خلیج فارس آرام گرفته است. این جزیره ۱۷ کیلومتر مربع مساحت دارد و بلندترین ارتفاع آن ۳۷ متر است. فاصله آن تا جزیره ابوموسی ۲۸ مایل (۵۳ کیلومتر)، تا بندر لنگه ۲۲ مایل (۴۰ کیلومتر) و تا بندر دبی ۵۶ مایل (۱۰۳ کیلومتر) است.

نام اصلی و پارسی این جزیره «راز» بوده که به دلیل نزدیکی با مناطق عربنشین حاشیه جنوبی خلیج فارس، اعراب از برابر عربی این نام یعنی «سری» استفاده کردند. این نام در زبانهای اروپایی «سیری» تلفظ شد و از راه آن زبانها به فارسی امروز رسید. برخی منابع نیز نام اولیه را «سوری» به معنی گل قرمز یا به مناسبت خاک سرخی که در سطح جزیره پراکنده است، ذکر کرده اند.

 پیشینه تاریخی

تاریخ جزیره سیری با مناقشات سیاسی و حقوقی در خلیج فارس گره خورده است. این جزیره تا سال ۱۳۴۱ خورشیدی (۱۹۶۲ میلادی) تحت اشغال پادشاهی بریتانیا و تحت کنترل نیروی دریایی این کشور قرار داشت، تا اینکه در دوران نخستوزیری امیراسدالله علم، نیروی دریایی شاهنشاهی ایران موفق به بازپسگیری جزیره سیری شد.

اسناد تاریخی کتابخانه دیجیتال قطر نشان میدهد که در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی، مالکیت این جزیره محل اختلاف بین دولت ایران و شیوخ سواحل جنوبی خلیج فارس بود. بر اساس این اسناد، مالکالتجار بود که پس از تصرف لنگه در سال ۱۸۸۷، اولین بار پرچم ایران را در این جزیره برافراشت و از آن زمان تا مدتی، یک لاری از لنگه برای جمعآوری خراج از ساکنان جزیره به آنجا میرفت.

اسناد تاریخی همچنین از غرق شدن یک کشتی بریتانیایی حامل سربازان و اسب ها در نزدیکی این جزیره در خلال جنگ انگلیس و ایران در سال ۱۸۵۶ خبر میدهند. همچنین در سال ۱۹۰۴، دو مأمور ایرانی گمرک در جزیره مستقر شدند و به نگهداری پرچم ایران و دریافت عوارض کالاهای وارداتی میپرداختند.

یکی از جالب ترین نکات تاریخی، ارتباط آلمانیها با جزیره سیری است؛ اسناد از «بازدیدهای آلمانی ها از سیری» در اوایل قرن بیستم سخن میگویند که نشان از توجه قدرتهای خارجی به این منطقه راهبردی دارد.

مردمان و اقتصاد

بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت جزیره سیری ۲,۰۴۱ نفر بوده است. با این حال، وضعیت سکونت در این جزیره دستخوش تغییرات زیادی شده است. در سال ۱۳۰۷، ۲۰ خانوار ایرانی که از شهر قلعهگنج در استان کرمان به این جزیره نقل مکان کرده بودند، در آن زندگی میکردند و به کشاورزی مشغول بودند. آنها صیفیجات، بادمجان، پیاز، تنباکوی مرغوب، هندوانه و خرما تولید میکردند که با لنج به شیوخ نشینهای خلیج فارس صادر میشد. همچنین بومیان جزیره به صید ماهی و مروارید مشغول بودند. در سال ۱۳۶۴ و به دلیل جنگ و بمباران منطقه توسط عراق، بومیان جزیره به نقاط جنوبی ایران مهاجرت کردند.

امروزه جزیره سیری عمدتاً به عنوان یک منطقه نظامی و نفتی شناخته میشود. کارکنان صنعت نفت و یگان های نظامی ساکنان اصلی این جزیره هستند.

جزیره سیری نقشی مهم در استخراج نفت دارد. در سال ۱۳۵۶، شرکت نفت سوفیران در آبهای سرزمینی ایران در محدوده جزیره، میدانهای نفتی سیوند و دنا را کشف کرد و عملیات حفاری و نصب سکوهای نفتی آغاز شد.

در آذرماه ۱۳۵۷ اولین محموله نفتی از این جزیره صادر گردید. بر اساس آمار، در سال ۱۳۹۲ حدود ۲۳ میلیون بشکه نفت خام به ارزش بیش از ۲.۳ میلیارد دلار از این منطقه نفتی صادر شده است. همچنین معدن خاک سرخ از دیگر منابع معدنی این جزیره است.

گردشگری در سیریک

منطقه سیریک با طبیعت بکر و متنوع خود، ترکیبی شگفت‌انگیز از دریا، بیابان و جنگل‌های مانگرو را به گردشگران هدیه می‌دهد. مهم‌ترین جاذبهٔ آن، تالاب بین‌المللی خور آذینی است که در فهرست تالاب‌های کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده و با وسعتی حدود ۱۵ هزار هکتار، زیست‌گاه گونه‌های کمیابی همچون درختان حرا و چندل (گونه‌ای منحصربه‌فرد که فقط در این منطقه می‌روید) و پناهگاهی برای پرندگان مهاجری چون پلیکان پاخاکستری و عقاب دریایی دمسفید به شمار می‌رود . از دیگر دیدنی‌های آن می‌توان به سواحل ماسه‌ای سفید و بکر کوهستک، کرپان و گروک، بازارچهٔ میشی با اجناس خارجی، معبد افسانه‌ای عشاق با قدمتی ۴۰۰ ساله و چشمهٔ آب گرم گروگ اشاره کرد .

 زیرساخت ها و امکانات

اگرچه سیری جزیرهای دورافتاده در میان خلیج فارس به شمار میآید، اما زیرساخت های لازم برای زندگی کارکنان صنعت نفت و پرسنل نظامی در آن فراهم است. منطقه مسکونی همراه با سایر تأسیسات در قسمتهای شمالی و نزدیک سواحل جزیره جای گرفت ه اند. با این حال، به دلیل ماهیت نظامی و نفتی جزیره، دسترسی به اطلاعات دقیق درباره جزئیات زیرساختها، امکانات رفاهی و خدماتی آن محدود است.

 طبیعت و حیات وحش

با وجود شرایط سخت اقلیمی، جزیره سیری از تنوع زیستی قابل توجهی برخوردار است. در این جزیره حدود ۶۰۰ آهو، تعدادی لاک پشت دریایی کمیاب، مرغان دریایی، زاغها، مرغهای مینای وحشی و گربههایی که ترکیبی از نژاد گربه ایرانی و گربه سیامی هستند، زندگی میکنند و چهره این جزیره را از یکنواختی خارج کردهاند.

همچنین در نزدیکی این جزیره، تالاب آذینی (خور آذینی یا خور سیریک) با طولی بیش از ۴ کیلومتر و وسعتی در حدود ۱۵ هزار هکتار در شهرستان سیریک قرار دارد. این خور یکی از خورهای تالاب دلتای رود گز و حرا در استان هرمزگان است که در آن انبوه درختان حرا، گونه منحصربهفرد چَندَل و گونه های مختلف جانوری و گیاهی وجود دارد.

سخن آخر

جزیره سیریک (سیری) با وسعت ۱۷ کیلومتر مربع و جمعیتی در حدود ۲,۰۰۰ نفر، یکی از مهمترین جزایر ایرانی در خلیج فارس است. این جزیره با پیشینه ای تاریخی که به دوران صفوی بازمیگردد و نقشی استراتژیک در مناقشات منطقهای داشته، امروز به عنوان یک قطب نفتی و نظامی، نقشی کلیدی در اقتصاد و امنیت ملی ایران ایفا میکند.

موقعیت ویژه این جزیره در نزدیکی تنگه هرمز، ذخایر غنی نفت و گاز، و همچنین تنوع زیستی قابل توجه، آن را به یکی از ارزشمندترین نقاط ایران در خلیج همیشه فارس تبدیل کرده است.